Getypt rapport met handgeschreven correcties en aantekeningen. 15 mei 1939. R A P P O R T .

De Commisie van Advies, bedoeld in het Crisis-Organisatie-besluit 1933 stelt in haar bygaand schryven de vraag of het aantal groenten-en fruithandelaren, waar I. Speyer, oud 37 jaar, wonende Geleenstraat 3 zyn bedryf zou wenschen uit te oefenen, nog voor uitbreiding vatbaar is. T.a.v. deze vraag moet worden opgemerkt dat genoemde persoon reeds vanaf 15 Augustus 1938 gevestigd is als handelaar met aardappelen, groenten en fruit in vorengenoemd perceel. Vanaf 1 Juli 1938 heeft hy dezen winkel reeds in huur terwyl hy voor dat oogenblik nog eenige maanden (vanaf Januari 1938) als winkelier met deze artikelen in de 1e Jan v.d. Heydenstraat optrad. De inkoopen voor dezen winkel werden door een oom van Speyer verzorgd. Bewyzen omtrent deze periode staan hem dan ook niet ten dienste. In Juni 1938 heeft hy een kooperskaart voor de C.M. gekregen. Van deze kaart heeft hy vanaf dat oogenblik onafgebroken gebruik gemaakt. Vóór Januari 1938 is Speyer eenige jaren onder behandeling van den dokter geweest. Volgens zyn verklaringen heeft hy in dien tyd niet met groenten en fruit kunnen handelen, aangezien hy geen zwaar werk kon verrichten. Volgens Dr. v.d. Kous, die hem behandelde is de ziekte van Speyer niet van dien aard geweest dat dit werk hem verboden moest worden, waaruit weer niet de conclusie getrokken moet worden dat de gezondheid van Speyer niets te wenschen overliet. In die jaren heeft de vrouw van Speyer een sigarenwinkel gedreven, waarbij Speyer assisteerde. Dit heeft geduurd van 1934 tot het oogenblik dat hy zich weer als groentenhandelaar vestigde in de 1e Jan v.d. Heydenstraat. Speyer verklaarde nog dat hy vroeger bij den grossier Wessel in zuurwaren, zuidvruchten peren en appelen heeft gewerkt. Nog opgemerkt dient te worden dat de Geleenstraat een zijstraat is van de Maasstraat, waar [doorgestreept: vele] [boven de regel: verscheidene] groenten-fruit-en aardappelzaken gevestigd zyn. In de Geleenstraat zelf is [doorgestreept: hy] de eenige handelaar. [doorgestreept: Of de vestiging van Speyer in een behoefte voorzag is moeilyk te beantwoorden.] [boven en onder de regel geschreven: waaruit wellicht mag worden afgeleid, dat het aantal groenten- en fruithandelaren nog voor uitbreiding met Speyer vatbaar was.] [doorgestreept: Het is echter niet waarschynlyk, hetgeen echter meer een algemeen verschynsel is, daar overal in de stad voldoende groenten-en fruitzaken gevestigd zyn.]

[Handgeschreven toevoeging:] Hij schijnt zich aldaar te kunnen handhaven.

Den Heer Bedryfschef v/h Marktwezen.
[Handgeschreven handtekening, mogelijk: J. v. Brown]

Amsterdam, 15 Mei 1939
[Handgeschreven handtekening/paraf]
Marktopzichter.

[Handgeschreven aantekeningen onderaan:]
6 N/J 70 l/2 (vanaf de Geleenstraat) 19/5-'39
[Paraf/monogram]

[In de marge links:]
H Speyer Het document is een ambtelijk advies over de vraag of I. Speyer zich rechtmatig mag vestigen als groenteboer aan de Geleenstraat 3 te Amsterdam. Vanwege de economische crisis was de vestiging van nieuwe winkels streng gereguleerd via het Crisis-Organisatiebesluit van 1933 om overcapaciteit en "moordende concurrentie" te voorkomen.

Uit het rapport blijkt dat Speyer feitelijk al sinds augustus 1938 op dat adres werkzaam is. De tekst schetst zijn arbeidsverleden: een periode van ziekte waarbij hij zijn vrouw hielp in een sigarenzaak, en eerdere ervaring bij een grossier. Er wordt kritisch gekeken naar de medische noodzaak van zijn eerdere werkonderbreking. De kern van de beoordeling ligt in de laatste handgeschreven wijzigingen: hoewel er in de nabijgelegen Maasstraat al veel concurrentie is, is hij in de Geleenstraat de enige. De ambtenaar concludeert (na correctie) dat er blijkbaar ruimte was voor zijn zaak, omdat hij "zich aldaar schijnt te kunnen handhaven". Dit rapport moet worden gezien in het licht van de economische depressie van de jaren '30. De Nederlandse overheid greep diep in in de economie om de markt te ordenen. Het Crisis-Organisatiebesluit 1933 (en de latere Vestigingswet Detailhandel 1937) stelde eisen aan vakbekwaamheid, kredietwaardigheid en de behoefte aan een nieuwe zaak in een bepaalde buurt.

De Geleenstraat bevindt zich in de Rivierenbuurt in Amsterdam-Zuid, een wijk die in die periode volop in ontwikkeling was. De documentatie is typerend voor de bureaucratische controle op kleine zelfstandigen in die tijd. De datum, mei 1939, is slechts enkele maanden voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, een periode van grote internationale spanning die ook in Nederland voelbaar was. De naam Speyer kan duiden op een Joodse achtergrond, wat in de context van 1939 Amsterdam extra relevantie heeft met het oog op de naderende bezetting en de daaropvolgende anti-Joodse maatregelen tegen ondernemers.