Ambtsbericht / Rapportage betreffende een klacht. 16 October 1943 (geschreven als "Octoner"). VD/ST

26/13/4 M.

16 Octoner 1943.

Klacht visschverdeeling.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r.

Onder terugzending van het met Uw kantbrief d.d. 17 September jl. om spoedig advies ontvangen stuk no. 703 L.M. 1943 heb ik de eer U te berichten, dat ik naar de onderhavige klacht een uitgebreid onderzoek heb doen instellen.

Allereerst heb ik den in de loods Wagenaarstraat bij den vischverkoop dienstdoenden marktambtenaar gehoord. In de betreffende week was de aldaar ingedeelde marktmeester De Wolff met verlof; hij werd vervangen door den controleur Helsloot.

Deze verklaarde nadrukkelijk, dat op 11 September jl. geen agenten in burger en geen marktambtenaar in burger in de loods zijn geweest om visch te koopen. Verder herinnert hij zich niet, dat een vrouw hem heeft aangesproken om te klagen en dat daarbij onder andere zou zijn gezegd, dat de Wethouder de gewraakte handelwijze zou hebben goedgekeurd. De uitdrukking: "Die appelen vaart, die appelen eet" is door hem beslist niet geuit.

Klager is dezerzijds tweemaal opgeroepen, doch niet verschenen. Daarop heeft de Inspecteur een bezoek gebracht aan de woning van de familie Goedings. Hij heeft daar gesproken met Mevrouw Goedings, oud 69 jaar, die verklaarde, op 11 September jl. in de loods, aan de Wagenaarstraat te hebben geconstateerd, dat aan een persoon, die geregeld in burger dienst heeft gedaan als marktambtenaar bij den verkoop van visch in bovenvermelden loods, visch werd afgegeven. Met dezen persoon zou zij het gesprek hebben gevoerd, vermeld in haar brief van 13 September jl.

Zij verklaarde, dat zij met den ambtenaar, die dien dag dienst had (Helsloot), niet heeft gesproken. Deze ambtenaar doet zijn werk correct, volgens Mevrouw Goedings.

Uit de beschrijving van Mevrouw Goedings moest worden opgemaakt, dat zij het gesprek had gevoerd met den marktmeester Van Moerkerken. Dit is ook de eenige ambtenaar, die vóór de rouleering van 1 September jl. regelmatig aldaar in burger dienst heeft gedaan. Het document is een ambtelijk verslag over een onderzoek naar vermeende onregelmatigheden bij de visverkoop in een loods aan de Wagenaarstraat. De kern van de klacht, ingediend door de 69-jarige mevrouw Goedings, is dat ambtenaren in burger (of bekenden van hen) bevoorrecht zouden worden bij de distributie van vis.

Opvallende elementen:
* Taalfout: De datum bevat een typfout: "Octoner" in plaats van "October".
* Het gezegde: Er wordt specifiek ontkend dat de uitdrukking "Die appelen vaart, die appelen eet" is gebruikt. Dit spreekwoord suggereert dat wie dicht bij de bron zit, er ook van profiteert (corruptie of vriendjespolitiek).
* Personeelswissels: Er wordt gesproken over een 'rouleering' per 1 september en het feit dat ambtenaren soms 'in burger' dienst deden, wat de verwarring bij de klaagster verklaart. De beschreven persoon blijkt marktmeester Van Moerkerken te zijn. Dit document stamt uit oktober 1943, midden in de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er in het bezette Nederland sprake van grote schaarste en een streng distributiesysteem. Vis was een belangrijk volksvoedsel omdat vlees schaars en duur was.

Klachten over corruptie, bevoordeling en de "zwarte handel" waren aan de orde van de dag. De overheid (onder toezicht van de bezetter) probeerde via uitgebreide bureaucratische onderzoeken de schijn van orde en eerlijke verdeling op te houden. De "Wethouder voor de Levensmiddelen" was in deze jaren een cruciale en vaak bekritiseerde figuur in de gemeentelijke politiek. De Wagenaarstraat bevindt zich in de Dapperbuurt in Amsterdam, een wijk die destijds zwaar getroffen werd door de maatregelen van de bezetter.