Dienstbrief / Circulaire betreffende administratieve afhandeling van tewerkstelling. Sociale Zaken

Gemeentelijk Bureau voor Maatschappelijke Steun [doorgestreept: XX]
Afdeeling Werkverruiming
Galerij 15-26 Amsterdam (Centrum) Tel. 32315—32510—32708

Aan :

Bijlagen : ........................
Lett. ........................
No. 1967A W.v.S.Z. (H)

Datum :

Onder dagteekening van 17 Juli 1941, No. 270, Afd. A.B., zijn door het Rijksarbeidsbureau formulieren, z.g. verwijzingsbiljetten, beschikbaar gesteld, die bij plaatsing van arbeidskrachten in de Werkverruiming gebruikt moeten worden.

Hierbij ontvangt U -voor zoover de gegevens mij bekend zijn - volgens voorschrift ingevulde verwijzingsbiljetten in duplo, voor het object
De nummers 2 hiervan zijn bestemd voor de werkleiding en dienen als uitzendkaart, terwijl de nummers 3 bestemd zijn voor den werknemer en dienen als legitimatiekaart.
Tegelijkertijd ontvangt U stuks op naam gestelde vervoerbewijzen, in overleg van den Rijksdienst voor de Werkverruiming met de N.V. Nederlandsche Spoorwegen samengesteld, die slechts geldig zijn met bijbehoorende verwijzingsbiljetten.

Wat betreft de invulling van de achterzijde van de vervoerbewijzen en de vervanging van deze, wanneer zij tien maal gebruikt zijn, herinner ik U er aan, dat ingevolge de circulaires 31-4 No. 50 d.d. 23 April 1941; 31-4 No. 51 d.d. 9 Juni 1941 en 31-4 No. 75 d.d. 21 Augustus 1941 van den Rijksdienst voor de Werkverruiming, deze biljetten door U van een datumstempel moeten worden voorzien en aan de arbeiders moeten worden uitgegeven.

Ik verzoek U deze formulieren, dus de nummers 3 van het verwijzingsbiljet en de vervoerbewijzen, aan de arbeiders op het werk te doen uitreiken tegen inname van de in hun bezit zijnde gele legitimatiekaarten, zoodat deze formulieren m.i.v. 15 September a.s. kunnen worden ingevuld. Ik vestig er Uw aandacht op, dat bij sommige objecten de arbeiders op 13 September nog op hun gele legitimatiekaart moeten reizen. Ingenomen legitimatiekaarten, alsmede verwijzingsbiljetten en vervoerbewijzen bestemd voor arbeiders, die tijdens de uitreiking niet op het werk aanwezig mochten zijn, ontvang ik gaarne zoo spoedig mogelijk terug. De nieuw uit te zenden arbeiders na 13 September zullen de formulieren van mijn Dienst bij uitzending ontvangen.

De Directeur voor
Sociale Zaken,

coll.)

Model 13b (W.V.) * Inhoud: De brief instrueert de leiding van een 'object' (een werkproject) over het invoeren van een nieuw systeem voor legitimatie en transport van arbeiders. Oude 'gele legitimatiekaarten' moeten worden ingenomen en vervangen door 'verwijzingsbiljetten' (deel 3) en specifieke NS-vervoerbewijzen.
* Administratieve controle: Er is sprake van een strikte bureaucratie. Verwijzingsbiljetten gaan in duplo (één voor de baas, één voor de arbeider). Vervoersbewijzen zijn pas geldig met het bijbehorende biljet. Niet-uitgereikte documenten moeten direct retour gezonden worden, wat duidt op een nauwgezette controle op de aanwezigheid en status van de arbeiders.
* Samenwerking: Het document toont de samenwerking aan tussen verschillende instanties: het Gemeentelijk Bureau, het Rijksarbeidsbureau, de Rijksdienst voor de Werkverruiming en de Nederlandse Spoorwegen (NS).
* Vorm: Het is een getypte standaardbrief (Model 13b) met invulvelden, wat wijst op massale verzending naar verschillende werkprojecten. De afkorting 'coll.)' linksonder staat voor collatum, wat betekent dat de kopie is gecontroleerd tegen het origineel. * Historische periode: Dit document stamt uit de Tweede Wereldoorlog (september 1941), tijdens de Duitse bezetting van Nederland.
* Werkverruiming: Oorspronkelijk opgezet in de jaren '30 als werkverschaffing voor werklozen, werd de Werkverruiming onder de bezetter steeds dwingender. Arbeiders werden vaak ingezet bij grootschalige civiele projecten.
* Sociale Controle: In 1941 werden de regels voor de arbeidsinzet verscherpt. De overgang van de oude kaarten naar dit nieuwe systeem past in het streven van de bezetter naar totale registratie en beheersing van de beroepsbevolking, wat uiteindelijk uitmondde in de gedwongen Arbeitseinsatz.
* NS: De vermelding van de NS bevestigt de rol van de spoorwegen bij het vervoeren van grote groepen arbeiders naar tewerkstellingslocaties onder regie van de Rijksdienst.