Getypte instructie of memorandum voor transportbegeleiders. Omstreeks 31 maart 1942 (gebaseerd op de tekst "Woensdag 1 April" als de volgende dag). In Meppel stappen uit:
Landweer overstappen naar Steenwijk (1)
Diever per bus verder

Traject Meppel - Echten met trein. (Echten vóór Hoogeveen)
In Echten stappen uit: (3,4)
Echten verder loopen
Ruinen idem
Gijsselte idem

Traject Echten - Hoogeveen met trein.
Geesbrug uitstappen, verder per tram (5)

Hoogeveen, blokpost 96: Kremboong uitstappen; loopen naar
het kamp (6)

Blokpost 96 - Wijster: Mantinge uitstappen, naar kamp
loopen (7)

Bij de respectievelijke stopplaatsen gaat de betr. bege-
leider naar zijn afdeeling arbeiders en maant ze uit te stappen.
Hij vindt in den regel een werkbaas aanwezig met wien hij zich
verstaat.

1. In de kampen dient door den begeleider nauwkeurig appèl te
   worden opgemaakt volgens de treinlijst. Eveneens dient een staat op-
   gemaakt te worden met gegevens omtrent:
   ( zie model )

10a De ambtenaren 1 t/m 7 keeren den volgenden dag naar Amsterdam terug.
De ambtenaar 15 nog denzelfden dag.

1. De begeleiders bellen 's avonds of anders den volgenden dag vroeg
   den Heer Kaan op voor rapport.

2. Appèls en verzamellijsten met gegevens in te leveren bij den Heer
   Beek.

N.B. Indien zich arbeiders mochten melden voor Vledder of Sellinger-
beetse, dan moeten deze teruggezonden worden. Deze arbeiders ver-
trekken den volgenden dag (Woensdag 1 April) en moeten zich dan mel-
den, via Oostelijke uitgang in den Oostelijken schuilkelder om
11.30 uur.

--- Dit document is een zakelijke, logistieke blauwdruk voor het verplaatsen van mensen onder dwang. Enkele opvallende kenmerken zijn:

• Methodiek: De verplaatsing gebeurt via een keten van transportmiddelen: trein, bus, tram en uiteindelijk te voet. Dit getuigt van een fijnmazige organisatie.
• Controle en Administratie: De nadruk ligt op 'nauwkeurig appèl', 'treinlijsten' en rapportage aan meerderen (Heer Kaan en Heer Beek). Dit wijst op een streng toezicht op de aantallen en de identiteit van de 'arbeiders'.
• Hiërarchie: Er is sprake van 'begeleiders' (waarschijnlijk ambtenaren), 'werkbazen' en 'arbeiders'. De begeleiders moeten de arbeiders 'manen' uit te stappen, wat duidt op een gezagsverhouding waarbij de arbeiders weinig autonomie hebben.
• Specifieke instructie: De opmerking over de "Oostelijken schuilkelder" in Amsterdam als verzamelpunt is een wrang detail dat de realiteit van de oorlog (luchtalarm) verbindt met de administratie van de vervolging.

--- Hoewel het document spreekt over "arbeiders", duiden de locaties (Kremboong, Mantinge, Vledder) en de datum (voorjaar 1942) er sterk op dat dit betrekking heeft op de Joodse werkkampen in Nederland.

Vanaf januari 1942 werden Joodse mannen door de Nederlandse arbeidsbureaus, onder druk van de Duitse bezetter, opgeroepen voor "werkverruiming" in het noorden en oosten van het land. De kampen stonden formeel onder Nederlands beheer, maar de dwang en de uiteindelijke bestemming waren Duits. In oktober 1942 werden deze kampen door de nazi's ontruimd, waarna de meeste mannen naar kamp Westerbork werden gebracht en van daaruit naar de vernietigingskampen. Dit document is een direct bewijs van de bureaucratische processen die aan deze deportaties voorafgingen. N.B. Indien