Handgeschreven financiële specificatie / eindafrekening. Specificatie
rekeningen Combinatie P. Bouwman & Zonen
voor het distribueeren van aardappelen van het begin tot 15 april 1917

Voor het distribueeren werd in rekening f 180.888.98
gebracht: 1/

Voor te min uitgeleverd werd over 884.607 kg à f 3.50
op de rekening gekort 2/ " 31.297.09
f 149.591.89

Toen 9251 kg meer uitgeleverd werd bijberekend " 3.586.83
f 153.178.72

Zoodat de netto ontvangst voor het distribueeren was:
f 153.178.72

Voor staangeld en diversen werd terugbetaald
aan de Combinatie " 4.822.62
f 158.001.34

Terwijl werd afgetrokken het ontvangene
voor (bevroren) voeraardappelen " 130.65
Zoodat werd betaalbaar gesteld f 157.870.69

p 100 kg 44 cent.

1/ Volgens de diverse tarieven
2/ Dit hooge tekort aan aardappelen spruit voor een goed deel voort, uit de schikkingen met de verladers door de combinatie, wanneer een wagon gedeeltelijk afgekeurd was, de combinatie accepteerde dan den wagon voor het volle gewicht en ontving een schadeloosstelling van den verlader * Financiële kern: Het document toont de complexe boekhouding achter de landelijke voedseldistributie. De Combinatie bracht aanvankelijk f 180.888,98 in rekening. Na correcties voor tekorten (geleverd vs. administratief verwacht gewicht) en bijtellingen voor overschotten en staangeld, bleef een netto te betalen bedrag over van f 157.870,69.
* Logistieke details: Het tarief van "44 cent per 100 kg" (rechtsonder vermeld) suggereert dat er in deze periode in totaal ruim 41 miljoen kilogram aardappelen door deze specifieke combinatie zijn verwerkt.
* Interessante voetnoot: In noot 2 wordt een pragmatische werkwijze onthuld: om de doorstroom van wagons te bespoedigen, accepteerde de Combinatie ook 'slechte' of deels bedorven wagons als zijnde volgewicht, waarbij de financiële schade later direct met de verlader (de verzender) werd geregeld buiten de officiële distributiebonnen om. Dit verklaart het grote administratieve tekort van ruim 884.000 kg.
* Terminologie: "Staangeld" duidt op de vergoeding voor het stilstaan van spoorwagons op het emplacement. "Voeraardappelen" waren aardappelen die niet meer geschikt waren voor menselijke consumptie. * Eerste Wereldoorlog: Hoewel Nederland neutraal was, was de voedseldistributie vanaf 1916 strikt gereguleerd door de overheid via het Rijksdistributiekantoor. Dit was noodzakelijk door de Britse zeeblokkade en de daaropvolgende schaarste.
* Sociale onrust: Het jaar 1917 was het dieptepunt van de voedselvoorziening. Slechts enkele maanden na de datum op dit document (juni/juli 1917) brak in Amsterdam het bekende "Aardappeloproer" uit, waarbij hongerige burgers schepen en pakhuizen plunderden.
* De Combinatie: Firma's zoals P. Bouwman & Zonen fungeerden als commerciële tussenpersonen die de enorme logistieke operatie van het transport per spoor ("wagons") en de fysieke verspreiding uitvoerden in opdracht van de staat of gemeenten.