Handgeschreven brief. 17 september 1939. Jac. Crobits, Nieuwe Hoogstraat 21-II, Amsterdam. Onbekend (vermoedelijk de Marktmeester of een gemeentelijke instantie belast met marktwezen). № 30/60/1 M. 1939 19/9

Amsterdam 17 Sept '39.

Mijnheer.

Door de momentele toestand is het mij
onmogelijk mijn verplichtingen als stille kramer
op het Waterlooplein na te komen. Ik sta
opgegeven handelende in ongeregelde goederen.
Het is voor mij onmogelijk momenteel aan han-
del te komen. Daarom verzoek ik U beleefd
mij tijdelijk van de lijst te schorsen. Mocht
het echter binnen afzienbare tijd veranderen,
zoo vraag ik U of ik dan weer recht heb op m'n
oud nummer. Ik verzoek U dit aan de chef van
het Waterlooplein (de Heer Rens) te laten weten,
dan hoor ik dat wel van bovengenoemd persoon.
Ik sta op de lijst aangegeven onder № 56.
Bij voorbaat U m'n dank betuigend, verblijf
ik met de meeste
Hoogachting
Jac. Crobits
Nw. Hoogstraat 21^2
Amsterdam (C) In deze brief verzoekt Jac. Crobits om een tijdelijke schorsing van zijn vergunning als marktkoopman op het Waterlooplein in Amsterdam. Hij staat geregistreerd onder nummer 56 als handelaar in "ongeregelde goederen" (tweedehands artikelen of restpartijen) als zogenaamde "stille kramer".

De kern van de brief is de reden van afzegging: "de momentele toestand". De datum, 17 september 1939, is cruciaal. De Tweede Wereldoorlog was op 1 september uitgebroken met de Duitse inval in Polen. Nederland was op dat moment nog neutraal, maar de mobilisatie was in volle gang en de economische onzekerheid nam toe. Crobits geeft expliciet aan dat het hem onmogelijk is om aan handelswaar te komen, wat wijst op de vroege verstoringen in de aanvoerlijnen en de handel als gevolg van de internationale spanningen.

De brief toont de hoop op een snelle terugkeer, aangezien hij vraagt of hij zijn "oud nummer" (standplaats 56) kan behouden als de situatie verbetert. Hij refereert aan een "Heer Rens", de toenmalige marktchef van het Waterlooplein. De brief biedt een inkijkje in de dagelijkse realiteit van de Amsterdamse straathandel aan de vooravond van de bezetting. Het Waterlooplein was van oudsher het centrum van de joodse handel in de stad. De naam Crobits (mogelijk Jacob Crobits) en het adres in de Nieuwe Hoogstraat plaatsen de afzender midden in de Jodenbuurt.

Voor kleine zelfstandigen en marktkooplieden waren de eerste weken van de oorlog in Europa direct voelbaar door een gebrek aan goederen en de algemene malaise. Veel joodse handelaren op het Waterlooplein zouden in de jaren die volgden door de anti-joodse maatregelen van de bezetter hun broodwinning en uiteindelijk hun leven verliezen. Dit document markeert het beginpunt van die periode van grote onzekerheid. Marktwezen