Ambtelijk rapport / Rapportage van een marktcontroleur. 25 juli 1939. Contrôleur Heynij (of Heijny). Inspecteur van het Marktwezen, Amsterdam. Nº 26/35 / L. M. 1939 [met potlood: 27/7]
Amsterdam, 25 Juli 1939.

Aan den Heer Inspecteur
van het Marktwezen, alhier.

Terwijl ik, Dinsdag 25 Juli 1939, om ongeveer 16.30
uur, belast was met de inning van marktgelden
in de Dapperstraat, constateerde ik, dat op de plaats,
welke ik des morgens aan den fruitkoopman Nathan
Lijmer had gegeven, veel vuil (fruitafval) was achter-
gelaten op den openbaren weg.
Van eenige marktkooplieden, daar ter plaatse,
vernam ik, dat Lijmer op bovengenoemde plaats fruit
had gesorteerd.
L. staat bekend als een opkooper van uitschot.
Altijd gebruikt hij het marktterrein als vuilnisbelt.
Nadat ik hem meermalen gewaarschuwd heb,
zend ik U nu dit rapportje.
Ik heb L. dit rapportje niet aan kunnen zeggen.

Contrôleur Heynij [handtekening]

[In de marge links onderaan, met pen:]
Eén dag voorwaardelijke schorsing [paraf]

[In rood potlood:]
26/35/2
27/7 '39

Nathan Lijmer, geb. 13 Jan. 1899.
adres. Vrolikstraat 46 II
ventverg. Serie 15 Nº 213 Volgn. 2289.
Losse plaats. Dapperstraat. Het document is een formeel rapport van een marktcontroleur aan zijn superieur, de Inspecteur van het Marktwezen in Amsterdam. De toon is zakelijk maar beslist ontevreden. De controleur rapporteert een specifieke overtreding: het achterlaten van een aanzienlijke hoeveelheid fruitafval op de openbare weg in de Dapperstraat na afloop van de marktdag.

De bewijsvoering is tweeledig: de controleur heeft de vervuiling zelf geconstateerd op de plek die hij die ochtend aan Nathan Lijmer had toegewezen, en hij heeft getuigenissen verzameld van andere kooplieden die zagen dat Lijmer daar fruit aan het sorteren was.

Wat opvalt is de typering van de koopman door de controleur: Lijmer wordt omschreven als een "opkooper van uitschot" die het marktterrein stelselmatig als "vuilnisbelt" gebruikt. De controleur benadrukt dat eerdere waarschuwingen niet hebben geholpen, wat de noodzaak voor dit schriftelijke rapport onderbouwt. De handgeschreven aantekening onderaan ("Eén dag voorwaardelijke schorsing") geeft aan dat het rapport heeft geleid tot een disciplinaire maatregel. Dit document biedt een inkijkje in het dagelijks beheer van de Amsterdamse markten vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De Dapperstraat was (en is) een van de belangrijkste marktstraten van de stad. Het rapport toont de strikte hiërarchie en regelgeving aan waaraan marktkooplieden onderworpen waren; de controleurs hielden niet alleen toezicht op de betalingen ("inning van marktgelden"), maar ook op de hygiëne en de orde.

Nathan Lijmer, de persoon over wie gerapporteerd wordt, woonde in de Vrolikstraat, een straat in de buurt van de Dapperstraat. Hij werkte op een "losse plaats", wat betekent dat hij geen vaste standplaats had maar elke ochtend een plek toegewezen kreeg. De omschrijving "opkooper van uitschot" suggereert dat hij handelde in fruit van lagere kwaliteit dat tegen zeer lage prijzen werd verkocht, een noodzakelijke handel in de economisch uitdagende jaren dertig voor de armere bevolking van Amsterdam-Oost.

Gezien de datum (juli 1939), de locatie en de naam Nathan Lijmer, is het zeer waarschijnlijk dat de betrokkene van Joodse afkomst was. Dit geeft het document een wrange bijsmaak, aangezien minder dan een jaar later de Duitse bezetting zou beginnen, die voor Joodse marktkooplieden in Amsterdam desastreuze gevolgen zou hebben (zoals het verbod op deelname aan markten vanaf 1941). Marktwezen