Getypte brief / ambtelijke rapportage (pagina 1). 23 januari [19]40 (gebaseerd op de markering 'x40' en de historische context). De Directeur (van een nader te bepalen gemeentelijke dienst, mogelijk de Dienst voor het Marktwezen of Voedselvoorziening). 1
2A/1/2 23 Januari x40
Amsterdam. den Heer Wethouder voor de
Levensmiddelen,

koopen. De voorraden, voor zoo ver zij daar in "hutten" zijn
opgeslagen zijn voorloopig nog wel voldoende; over de verdere
voorraden - die bij de boeren zijn ingekuild - kan, zoolang
de vorst duurt, niet worden beschikt, omdat tijdens vorst de
kuilen niet kunnen worden geopend. De prijzen der hier
bedoelde polder-aardappelen zijn de laatste weken door de
weersgesteldheid belangrijk gestegen: de prijs van polder-
bonten bedroeg 2 weken geleden ƒ 2,50 à ƒ 2,60 per hl.
(= 70 kg.) thans ƒ 3,50 per hl. Deze prijs is thans dus
ƒ 0,05 per kg. bij den boer.

    De Nederlandsche Akkerbouw Centrale acht dit niet

onredelijk: zij deelde mij vertrouwelijk mede, dat niet te
verwachten is, dat zij haar prijzen andermaal zal verhoogen,
terwijl de Regeering niet bevoegd is, om de prijzen van de
polder-aardappelen, die eigendom zijn der boeren, te regelen.
Daartoe bestaat trouwens voor de Regeering, in verband met
het bovenstaande geen aanleiding. Door het feit, dat de
prijzen der Regeerings-aardappelen waarschijnlijk niet ver-
der zullen stijgen, wordt intusschen ook de prijsstijging
der polder-aardappelen geremd; zouden deze veel duurder
worden, dan zouden ze niet meer door het publiek worden ge-
kocht en zouden uitsluitend de Regeerings-voorraden worden
verbruikt. Vast staat, zooals de meergenoemde Centrale mij
nog mededeelde, dat, indien de Regeerings-voorraden en de
op grond daarvan door de Centrale uitgevaardigde prijzen niet
hadden bestaan, de aardappelprijzen tijdens deze vorstperiode
nog belangrijk hooger zouden zijn geweest.

    Als uitvloeisel der hierbehandelde prijsstijgingen

heeft ook de georganiseerde kleinhandel, blijkens de hierbij
overgelegde circulaire, met ingang van heden de minimum-
aardappelprijzen voor den détail-verkoop met ± 1 cent per
kg. verhoogd.

                                    De Directeur, *   **Kernproblematiek:** De brief beschrijft een logistiek en economisch probleem veroorzaakt door strenge vorst. Aardappelen die in "kuilen" (onder de grond) zijn opgeslagen, kunnen niet worden uitgegraven zonder de oogst te beschadigen door bevriezing. Dit leidt tot een tijdelijke schaarste aan "polder-aardappelen" (particuliere voorraden van boeren).

• Prijsontwikkeling: De prijs van "polderbonten" (een aardappelras) is in twee weken tijd gestegen van circa ƒ 2,55 naar ƒ 3,50 per hectoliter. Dit vertaalt zich naar een consumentenprijsverhoging in de detailhandel van ongeveer 1 cent per kilo.
• Institutionele rol: De "Nederlandsche Akkerbouw Centrale" (NAC) speelt een adviserende en regulerende rol. Er is een duidelijk onderscheid tussen private voorraden ("polder-aardappelen") en overheidsvoorraden ("Regeerings-aardappelen"). De aanwezigheid van staatsvoorraden fungeert als een prijsplafond (marktstabilisatie).
• Bestuurlijke verhoudingen: De directeur rapporteert aan de wethouder dat de regering formeel niet bevoegd is de prijzen van private aardappelvoorraden te regelen, maar dat marktwerking (concurrentie met staatsvoorraden) de prijzen in toom houdt. * Tijdsgewricht: Januari 1940 was een periode van extreme koude in Nederland (de winter van 1939-1940 was een van de strengste van de 20e eeuw). Tegelijkertijd bevond Nederland zich in de periode van de Mobilisatie vlak voor de Duitse inval in mei 1940.
• Voedselvoorziening: De overheid had na de ervaringen van de Eerste Wereldoorlog preventief voorraden aangelegd (de zogenaamde Regeringsvoorraden) om prijsopdrijving en honger te voorkomen. De NAC was een van de crisisorganisaties die toezagen op de distributie en productie van akkerbouwproducten.
• Taalgebruik: Het document hanteert de spelling-De Vries en Te Winkel (bijv. "Nederlandsche", "Regeering"), wat destijds de standaard was voor officiële correspondentie. De term "detail-verkoop" (met accent) en het gebruik van de gulden (ƒ) zijn kenmerkend voor deze periode.