Proces-verbaal van de Politie te Amsterdam. 29 januari 1941. Gezien [handtekening]

PRO JUSTITIA

Marktwezen No. 77/5/1 M.
POLITIE TE AMSTERDAM.
2e sectie 2e afdeeling.

Diefstal van 10 ledige kisten ten nadeele van Jan van der Valk, oud 31 jaar, grossier in groenten, gevestigd Centrale Markt te Amsterdam en wonende Smitstraat 42 te Rijnsburg(Z.H.)

c o n t r a :
Hermanus Cornelis Wellerdieck, geboren te Amsterdam, 23 April 1910, koopman, wonende Eereprijsstraat 11 hs te Amsterdam-Noord.

PROCES-VERBAAL.

Op 29 Januari 1941 omstreeks 10.30 uur v.m. werd mij Jacob Pieter Nicolaas Boon, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, dienstdoende aan de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, door een mij van aanzien bekend persoon, die mij later desgevraagd opgaf genaamd te zijn: Gerrit Cornelis Kromhout, oud 14 jaar, van beroep knecht in dienst van den groenten-grossier Jan van der Valk, wonende Smitstraat 16 te Rijnsburg -Z.H., het volgende medegedeeld:

"Ik ben als knecht in dienst bij grossier Van der Valk, die voor de uitoefening van zijn bedrijf van het Marktwezen op de Centrale Markt pakhuis A 10 in huur heeft. Zoo juist was ik bezig om een partij ledige kisten, welke ik van morgen van een klant van mijn baas had ontvangen, van de voorzijde naar de achterzijde van genoemd pakhuis over te brengen. Toen ik 10 van deze kisten, welke voor een gedeelte afkomstig waren van de veiling te Kwintsheul en van de veiling te Honselaarsdijk, achter het pakhuis had neergezet, begaf ik mij weer naar de voorzijde van het pakhuis om nog eenige kisten te halen. Toen ik terug kwam aan de achterzijde van het pakhuis, bemerkte ik echter dat de 10 besproken kisten verdwenen waren. Ook zag ik, dat een mij onbekend persoon zich met een driewielige bakfiets, waarop een partij ledige kisten geladen was, op dit moment van de achterzijde van genoemd pakhuis verwijderde. Ik ben dezen persoon terstond achterna gegaan en zag, dat zich op de driewieler die kisten bevonden, welke ik even te voren aan de achterzijde van het pakhuis had neergezet. Bedoelde persoon bevindt zich nog met de driewielige bakfiets en de kisten op pier A."

Naar aanleiding van deze verklaring, heb ik, verbalisant, op pier A van de Centrale Markt, op aanwijzing van Kromhout een mij van aanzien bekend persoon staande gehouden, die mij later desgevraagd opgaf te zijn genaamd: Hermanus Cornelis Wellerdieck, geboren te Amsterdam, 23 April 1910, van beroep kleinhandelaar in groenten en fruit en wonende Eereprijsstraat 11 huis te Amsterdam-Noord.

Wellerdieck had een driewielige bakfiets bij zich, waarop zich onder meer 10 ledige kisten bevonden, waarvan er zooals mij bij onderzoek bleek 5 afkomstig waren van de veiling te Kwintsheul en 5 van de veiling te Honselaarsdijk. Bedoelde kisten waren als zoodanig gemerkt. Ik, verbalisant, vertoonde deze kisten aan Kromhout en beweerde hij deze te herkennen als dezelfde, welke hij even te voren aan de achterzijde van pakhuis A 10 had neergezet. Omtrent de herkomst van deze kisten verklaarde Wellerdieck mij desgevraagd, als volgt: "Zooals U waarschijnlijk weet, ben ik U even te voren gepasseerd bij het toegangshek van de Centrale Markt en dus nog maar kort op het terrein aanwezig. Ik heb mij hierheen begeven om het ledige fust wat U op mijn driewielige bakfiets ziet liggen bij verschillende op de Centrale Markt gevestigde grossiers in te leveren en daarna mijn inkoopen te doen. Al deze ledige kisten, dus ook diegenen, waarvan deze jongen (hierbij wijst Wellerdieck op Kromhout) verklaart, dat zij door hem worden vermist, heb ik van morgen van huis medegenomen. Waar ik de 10 door dezen jongen bedoelde kisten reeds eenige weken in mijn bezit heb en niet meer met zekerheid weet van wien ik ze heb ontvangen, wilde ik die inleveren bij Barend van Dijk, die, zooals U weet op de Centrale Markt een kisten-centrale heeft en die tegen provisie gangbaar ledig fust in ontvangst neemt". Ik kan U dan ook met nadruk verklaren, dat ik deze kisten niet aan de achterzijde van pakhuis A 10 heb weggenomen."

Wat mij, verbalisant, echter opviel, was het feit, dat alle ledige kisten, met uitzondering van de 10 besproken kisten, behoorlijk op de driewielige bakfiets van Wellerdieck lagen opgestapeld. Mijn indruk was dan ook, dat deze 10 kisten er zoo maar opgegooid waren. Tevens maakte Wellerdieck, terwijl ik het aantal ledige kisten opnam, aanteekeningen in zijn boekje en gaf mij daarna pas op hoeveel kisten hij bij zich had en van wie. Op mijn vraag hoe het kwam, dat de 10 besproken kisten zoo ongelijk op zijn driewieler lagen, verklaarde hij mij, dat hedenmorgen de bakfiets, waar hij altijd meer naar de Centrale Markt komt, defect was geraakt, daardoor een andere in dit geval kleinere bakfiets had moeten huren en zoodoende niet alle kisten behoorlijk had kunnen opladen.

In verband met vorenstaande hoorde ik, verbalisant, op 29 Januari 1941 op het terrein van de Centrale Markt den persoon van wien Kromhout de besproken kisten

/ledige
ggk.
[initialen]

--- * Tegenstrijdige verklaringen: De 14-jarige knecht Kromhout stelt dat hij de kisten zojuist heeft neergezet en de verdachte ze direct heeft meegenomen. De verdachte, Wellerdieck, beweert dat hij de kisten al weken in zijn bezit heeft en ze van huis heeft meegebracht.
* Forensisch bewijs: De verbalisant (Boon) merkt een fysiek detail op dat de verklaring van de verdachte ondermijnt: de 10 bewuste kisten liggen slordig ("er zoo maar opgegooid") bovenop een verder netjes gestapelde lading. Dit suggereert een haastige toevoeging aan de lading.
* Identificatie: De kisten zijn gemerkt met de herkomst (veilingen Kwintsheul en Honselaarsdijk), wat destijds gebruikelijk was voor retourfust (statiegeld).

--- Dit document stamt uit januari 1941, de vroege periode van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de bezetting niet direct wordt genoemd, weerspiegelt het document de dagelijkse gang van zaken op de Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat).

De handel in "ledig fust" (lege kisten) was een essentieel onderdeel van de logistiek. Omdat materialen schaarser werden tijdens de oorlog, hadden lege kisten een aanzienlijke waarde. Het proces-verbaal toont ook het sociale aspect van de tijd: een 14-jarige die al volop als knecht aan het werk is, en de strikte controle door ambtenaren van het Marktwezen die tevens politietaken (onbezoldigd veldwachter) uitvoerden om de orde op het marktterrein te handhaven.