Twee pagina's (8 en 9) uit een gedrukte publicatie, waarschijnlijk een educatief boek of een gedenkboek over Amsterdam. [Pagina 8]

[Afbeelding: Kaart van Amsterdam in vogelvluchtperspectief met het jaartal 1544 rechtsonder in de afbeelding.]

Kaart van Cornelis Anthoniszoon Foto-archief

werk, aan de massalessen op Frankendael door de Centrale Vereeniging voor Schoolwerktuinen en Boomplantdagen, aan de aankoopen der Vereeniging tot behoud van Natuurmonumenten, aan de propaganda der V.V.V. „Amsterdam”, enz.
Amsterdam is een stad met een eigen karakter van zeldzame

[Pagina 9]

bekoring. Dit is voor een groot deel te danken aan de plaats, waar het in het grijze verleden is ontstaan, namelijk aan den mond van een rivier, daar, waar de Amstel stroomde in het IJ. Voor een ander deel is dit te danken aan de wijze, waarop de stad gebouwd werd, eerst aan de beide oevers van den Amstelmond, zich daarna in halvemaanvorm uitbreidend, gekeerd naar het open IJ. De bewoners moesten voortdurend op hun hoede zijn voor het gevaar van overstrooming. Dijken en waterkeeringen werden aangelegd en in goeden staat onderhouden. De scheepvaart en de handel over zee brachten met zich mede een druk vervoer van goederen van de haven naar de pakhuizen en opslagruimten in de stad, hetwelk bijna uitsluitend te water plaats vond, vandaar de vele burgwallen en grachten, die het oudste gedeelte van de stad zoo’n bijzonder karakter geven. De beteekenis van Amsterdam als stapelhaven bevorderde een opmerkelijken pakhuizenbouw.

De stad heeft een bewogen verleden, maar door de energie harer bewoners en de daarmede gepaard gaande welvaart nam haar inwonertal voortdurend toe en bleek het herhaalde malen noodig, de grenzen te verleggen. Overblijfselen van de oude stadsgrenzen zijn nog op verschillende plaatsen waar te nemen: de Munttoren, de Waag (voormalige St. Antoniespoort), de Schreierstoren, Gelderschekade, de Montelbaanstoren, enz.

In een zoo welvarende stad als Amsterdam hebben, gelijk vanzelf spreekt, vele beroemde mannen geleefd en gewerkt. De woningen van verschillende hunner zijn tot op den huidigen dag geheel of gedeeltelijk behouden gebleven en alles moet worden gedaan, om deze huizen tot in lengte van dagen te eerbiedigen. Maar dat niet alleen. Opgewekt dient te worden, dat elke Amsterdammer weet, waar deze woningen gelegen zijn, opdat hij, als hij deze huizen voorbijgaat, even een blik op die woonsteden werpt en zich dankbaar herinnert, wat onze groote voorouders voor de stad en daarmede voor het geheele Nederlandsche volk hebben beteekend.

Amsterdam is in historisch opzicht inderdaad een rijke stad, een stad, waarop iedere inwoner trotsch mag en moet zijn, maar welker geschiedkundige voorwerpen hij moet leeren zien en waarop hij de aandacht zijner medeburgers moet vestigen, ten einde er toe bij te dragen, dat, wat Amsterdam aan historische * Inhoud: De tekst biedt een historisch-geografisch overzicht van Amsterdam. Het begint met de geografische ligging (Amstel/IJ) en de karakteristieke halvemaanvormige groei van de stad. Er wordt nadruk gelegd op de noodzaak van waterbeheersing en de invloed van de handel op de stadsstructuur (grachten en pakhuizen). Daarnaast is er een sterke focus op het behoud van monumenten en het eren van beroemde historische figuren.
* Toon: De toon is instructief, vaderlandslievend en vermanend. De schrijver spoort de burger aan tot trots en historische bewustwording ("...waarop iedere inwoner trotsch mag en moet zijn").
* Visuele elementen: De kaart van Cornelis Anthoniszoon uit 1544 dient als visueel bewijs voor de beschreven vroege ontwikkeling van de stad. De kaart toont de stad nog binnen haar middeleeuwse omwalling, vóór de grote 17e-eeuwse uitbreidingen. * Maatschappelijke context: De vermelding van organisaties zoals de Centrale Vereeniging voor Schoolwerktuinen en Boomplantdagen, Natuurmonumenten en de V.V.V. plaatst dit document in de context van de vroege 20e-eeuwse burgeremancipatie, waarbij educatie over natuur, cultuur en eigen geschiedenis centraal stond.
* Taalkundige context: Het gebruik van de spelling-Marchant (of ouder), herkenbaar aan naamvals-uitgangen zoals "den Amstelmond" en "zijner medeburgers", evenals de spelling "Nederlandsche", duidt op een publicatie van vóór de spellingshervorming van 1947.
* Historische waarde: Het document is een voorbeeld van hoe stadsgeschiedenis in het verleden werd ingezet voor burgerzin en identiteitsvorming. De kaart van Anthoniszoon is een van de belangrijkste cartografische bronnen voor de geschiedenis van Amsterdam.