Twee pagina's (6 en 7) uit een gedrukte publicatie, waarschijnlijk een jaarboek, gids of tijdschrift betreffende Amsterdamse geschiedenis of heemkunde. De tekst verwijst naar een publicatie in "Heemschut van Januari 1942", wat suggereert dat dit document kort daarna is gedrukt. [Pagina 6]

[Afbeelding: Huize Frankendael]
Huize Frankendael Foto J. R. Koning

ongetwijfeld toe bijgedragen, dat ,,heem" nu ook in andere
samenstellingen wordt gebruikt, o.a. in het woord Heemkunde.
Het begrip ,,Heemkunde" verdient wel een toelichting. In
het orgaan Heemschut van Januari 1942 leest men van den
Voorzitter van dien Bond de volgende verduidelijking :
,,Heemkennis moet de grondslag van de beide andere (heem-
kunde en heemschut) vormen. Dat is een veel omvattend begrip :
kennis van den bodem waarop wij leven, en zijn ontstaan, kennis
van flora en fauna van het heem, kennis van zijn historisch
verleden, zijn monumenten van natuur en kunst, zijn bijzondere
sociale organisaties, zijn bedrijven, de raseigenschappen zijner
inwoners, zijn taaleigen, zijn speciale bouw- en schilderkunst,
ja wat niet al, vallen onder het begrip heemkennis, en het hangt
van de persoonlijke liefhebberij van den beoefenaar af, op welk
van die vele aspecten hij het accent wil laten vallen".

6

[Pagina 7]

[Afbeelding: Aan het Merwedekanaal]
Aan het Merwedekanaal Foto-archief

,,Die heemkennis moet nu wetenschappelijk opgebouwd worden,
wil daaruit echte heemkunde ontstaan".

In breeden kring leefde reeds eenigen tijd in Amsterdam de
wensch, de belangstelling van de geheele bevolking voor het
vele mooie en historisch belangrijke, te midden waarvan onze
burgers leven en werken, te verlevendigen en wel door de aan-
dacht te vragen voor alles wat tot het heem, dus het eigen
huis of erf, behoort. Dit kan gebeuren door het werk, dat door
verschillende vereenigingen reeds was ter hand genomen, te
stimuleeren en als het mogelijk is uit te breiden. Hierbij werd
gedacht aan hetgeen door den Bond Heemschut en de Ver-
eeniging Hendrick de Keyser is gedaan voor het behoud van
historisch belangrijke gebouwen, aan hetgeen het Genootschap
Amstelodamum heeft verricht door haar Commissie voor Jeugd-

7

--- * Terminologie: De tekst maakt een nauwgezet onderscheid tussen heemkennis (de feitelijke basis/verzameling gegevens over de eigen omgeving), heemkunde (de wetenschappelijke beoefening ervan) en heemschut (de bescherming van het erfgoed).
* Instellingen: Er wordt verwezen naar invloedrijke erfgoedorganisaties die vandaag de dag nog steeds bestaan: Bond Heemschut (nu Erfgoedvereniging Heemschut), Vereniging Hendrick de Keyser (gericht op historische woonhuizen) en het Genootschap Amstelodamum (gericht op de geschiedenis van Amsterdam).
* Ideologische context: Het gebruik van de term "raseigenschappen" in de definitie op pagina 6 verraadt de tijdgeest van de vroege jaren '40. Hoewel heemkunde een oudere traditie heeft, werd het tijdens de bezettingsjaren soms verbonden aan volkskundige en nationalistische concepten.
* Locaties: De foto's tonen iconische plekken in Amsterdam: Huize Frankendael (Watergraafsmeer) en het Merwedekanaal (nu onderdeel van het Amsterdam-Rijnkanaal).

--- Dit document stamt uit de periode van de Tweede Wereldoorlog (gezien de referentie naar 1942). In deze tijd was er een hernieuwde belangstelling voor lokale identiteit en het 'eigen' erfgoed. De tekst probeert een breder Amsterdams publiek te interesseren voor de studie en bescherming van hun directe leefomgeving. De geciteerde voorzitter van Heemschut in 1942 was destijds de architect en erfgoedbeschermer Jan de Meijer. De nadruk op een 'wetenschappelijke opbouw' van heemkunde was bedoeld om de discipline te verheffen boven louter amateuristische liefhebberij.