Officieel rapport met handgeschreven kanttekeningen. 12 januari 1942 (met latere aantekeningen uit 1943). Een Controleur van de Centrale Markt te Amsterdam. De Bedrijfschef van de Centrale Markt. [Getypte tekst]

Nº 20/33/2 M. 1942 15/1

R A P P O R T

Ph. van der Berge, wonende Balistraat 83/III alhier, kleinhandelaar in aardappelen en groente verzoekt in bijgaand schrijven om zijn klantenwijk te mogen blijven bedienen in plaats van een marktplaats te bezetten. Naar aanleiding van dit verzoek heb ik een onderzoek ingesteld waarbij het volgende is gebleken. Van der Berge heeft in de omgeving van de Balistraat een klantenwijk. Een groote wijk is dat niet bepaald hetgeen kan worden afgeleid uit het feit, dat hij voor de groenteverdeeling op de Centrale Markt is ingedeeld in de laagste groep (1 colli). Uit zijn aardappelenboekje bleek, dat hij een omzet heeft van ongeveer 10 mud per week. Van der Berge heeft toegang tot de Centrale Markt als vaste wijklooper. Uit de administratie van Marktwezen is voorts nog gebleken, dat hij vaste standplaatshouder is voor de dagmarkt in de Dapperstraat en voor de Zaterdagsche Markt in de Sumatrastraat. Naar chef-Marktopzichter Renz mij verklaarde heeft van der Berge van zijn plaats in de Dapperstraat nimmer en van zijn plaats in de Sumatrastraat heel weinig gebruik gemaakt. Naar van der Berge mij verklaarde vond dit zijn oorzaak in het feit, dat hij te weinig handel heeft om daarmede op een markt te gaan staan. Zij nog vermeld, dat van der Berge geen bepaalde instellingen bedient.

Amsterdam 12 Januari 1942
Controleur,
[Onduidelijke handtekening]

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt

[Handgeschreven aantekeningen]

Links onder adres:
GVb [?]

Midden:
Hr. De Vries
Wat is ten aanzien v. v. d. Berge door Ventcontr. gerapporteerd bij enquête?
[Initialen] 1/43

Rechts (schuin):
Acc.
vaste wijklooper
[Initialen]

Onderaan:
Hr. van Duinhoven,
marktpl. [marktplaats] Dapperstraat is inmiddels wegens wanbetaling ingetrokken. Inhaling van leg. kaart t.b.v. markt is nog niet geschied.
[Initialen] 22/1 '43

in orde opb. [opgeborgen?]
[Initialen] 1/2 '43 Dit document biedt een inkijkje in de strikte bureaucratie en regulering van de Amsterdamse voedselvoorziening tijdens de Duitse bezetting. Philip van der Berge, een kleine handelaar, probeert zijn manier van werken (als 'wijklooper' langs de deuren gaan) te behouden. Uit het onderzoek van de controleur blijkt dat Van der Berge een zeer kleine ondernemer is; hij zit in de laagste categorie voor groenteverdeling en verhandelt slechts circa 10 mud aardappelen per week.

Hoewel hij officiële standplaatsen heeft op de Dapper- en Sumatramarkt, gebruikt hij deze niet omdat zijn handelsvolume te klein is om een marktkraam rendabel te maken. De handgeschreven noten uit januari 1943 laten zien dat de bureaucratische molen langzaam draaide: een jaar later wordt gecontroleerd wat er uit een enquête is gekomen. Uiteindelijk wordt zijn marktplaats in de Dapperstraat ingetrokken wegens wanbetaling en krijgt hij definitief de status van "vaste wijklooper". De context van dit document is de Tweede Wereldoorlog. In 1942 was de schaarste in Nederland al groot en was de handel in aardappelen en groente volledig gereguleerd via de Centrale Markt en distributiebonnen (zoals het genoemde "aardappelenboekje").

Er schuilt een tragische laag achter dit zakelijke rapport. Philip van der Berge (geboren 1891) was een Joodse Amsterdammer. De Balistraat en de Dapperbuurt waren wijken met een significante Joodse populatie die in deze periode stelselmatig werd uitgesloten van het economisch leven en gedeporteerd. Uit archieven van de Oorlogsgravenstichting en Joods Monument blijkt dat Philip van der Berge in juli 1943 is vermoord in Sobibor. Terwijl ambtenaren in januari 1943 nog discussieerden over zijn status als wijklooper en openstaande betalingen voor een marktkraam, was de systematische vervolging die tot zijn dood zou leiden in volle gang.