Getypte brief (doorslag op doorslagpapier). 26 januari 1942. De Directeur voor Sociale Zaken (vermoedelijk van de gemeente Amsterdam). [Links boven:]
Sch.

[Rechts boven, handgeschreven:]
Du Hendrikse

[Rechts boven, getypt:]
3765/2 A Wv.S.Z.

[Rechts midden:]
26 Januari 1942.

[Midden:]
20

[Adresblok:]
Den Weledelzeergeleerden Heer Dr. SPIJER,
p/a Joodsche Raad,
Nwe. Keizersgracht,
A L H I E R (C).

[Inhoud:]
Ingevolge telefonische afspraak ont-
vangt U hierbij twintig doktersverklaringen
van arbeiders, die bezwaar hebben gemaakt
tegen uitzending naar de werkverruiming
in Drenthe.

[Links onder:]
coll. [initialen/paraaf]

[Rechts onder:]
De Directeur voor
Sociale Zaken, Dit document is een formele ambtelijke correspondentie tussen de gemeentelijke afdeling Sociale Zaken en de Joodsche Raad. De kern van de brief is de verzending van twintig medische verklaringen. Deze verklaringen werden door Joodse arbeiders gebruikt als bewijs van ongeschiktheid om te proberen onder de gedwongen tewerkstelling uit te komen.

De term "werkverruiming in Drenthe" is hier een eufemisme voor de Joodse werkkampen die vanaf januari 1942 op grote schaal werden ingezet. Hoewel de 'werkverruiming' oorspronkelijk een project was voor werklozenbestrijding uit de jaren '30, werd het door de Duitse bezetter omgevormd tot een systeem van gedwongen arbeid voor Joodse mannen.

De geadresseerde, Dr. Spijer (Nathan Wolf Spijer), was een psychiater die voor de Joodsche Raad werkte. Hij speelde een rol bij de medische beoordelingen en keuringen die bepaalden of iemand op transport gesteld kon worden of tewerkgesteld kon worden in een werkkamp. Januari 1942 markeert een omslagpunt in de Jodenvervolging in Nederland. Op 20 januari 1942 (slechts zes dagen voor deze brief) vond de Wannseeconferentie plaats, waar de praktische uitvoering van de "Endlösung" werd besloten. In diezelfde maand begon de bezetter met de systematische inschakeling van Joodse mannen in de Nederlandse werkkampen (voornamelijk in het noorden en oosten van het land).

De Joodsche Raad was door de nazi's in het leven geroepen om de Joodse gemeenschap te besturen en Duitse bevelen door te geven. Een van hun taken was het bijhouden van de administratie rondom de tewerkstelling. De doktersverklaringen waar deze brief naar verwijst, waren voor veel arbeiders een laatste strohalm om (tijdelijke) vrijstelling (Sperre) te krijgen. In de praktijk fungeerden de werkkampen in Drenthe echter vaak als voorportaal voor deportatie naar kamp Westerbork en uiteindelijk naar de vernietigingskampen in het oosten. N.W. Spijer Gemeente Amsterdam