Verwijzingsbiljet No. 3 voor de werknemer (Werkverruiming). Vermoedelijk eind 1941 (gebaseerd op drukcode 11-41 en geboortedatum jongste gezinslid). WERKVERRUIMING
No. 190055 (gestempeld)
07 (gestempeld)

VERWIJZINGSBILJET No. 3
VOOR DEN WERKNEMER
loonkl. (getypt)

Linkerkolom:
Naam: Croonenberg
Voornamen: I.A.
Geboorte-datum 2-9-13
Adres: Nw. Prinsengrt. 52 I
Gemeente: Amsterdam - C
Beroep: 140 carton.bew.
Nevenberoep: [niet ingevuld]
Plaatsing ing. [niet ingevuld]
Te [niet ingevuld]
Plaats van vertrek: [niet ingevuld]
Aanvang werk-vertrek [niet ingevuld] uur.
Trein / Autobus [geen selectie]
Huisvesting te: [niet ingevuld]

Rechterkolom:
Geh. kostw. ongeh.
Samenst. gezin
1 Betrokkene ma
2 11-12-14 vr
3 22-7-39 j
4 17-8-41 m
5 10-3-81 v
6 t/m 12: [niet ingevuld]
Rentekaart No. [niet ingevuld]

Onderzijde:
Aanteekeningen: [niet ingevuld]

Zonder dit bewijs wordt U niet op het werk toegelaten.

Stadsdrukkerij Amsterdam
* 28476-11-41-2000 stel à 4 Dit document is een officieel verwijzingsformulier voor de "Werkverruiming", een stelsel van werkverschaffing voor werklozen. De gegevens op dit biljet betreffen Isaac Alexander Croonenberg, geboren op 2 september 1913. Hij woonde op de Nieuwe Prinsengracht 52 I in Amsterdam-Centrum.

Zijn beroep wordt vermeld als "carton.bew." (cartonnagebewerker) met beroepscode 140. De gezinssamenstelling rechts geeft inzicht in zijn huishouden:
1. ma (man): de betrokkene zelf.
2. 11-12-14 vr (vrouw): vermoedelijk zijn echtgenote.
3. 22-7-39 j (jongen): een zoon van 2 jaar oud.
4. 17-8-41 m (meisje): een pasgeboren dochter van enkele maanden oud.
5. 10-3-81 v (vader of vrouwelijk familielid): waarschijnlijk een inwonende ouder.

De vakken voor de feitelijke plaatsing en vertrektijden zijn nog niet ingevuld, wat suggereert dat dit biljet werd opgemaakt tijdens het registratieproces maar vóór de definitieve uitzending naar een werkproject. Het document dateert uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland. De Werkverruiming, oorspronkelijk in de jaren '30 opgezet om de werkloosheid tijdens de crisis te bestrijden, werd door de bezetter voortgezet en later strenger ingezet.

De locatie (Nieuwe Prinsengracht) bevond zich in het hart van de Amsterdamse Jodenbuurt. Archiefonderzoek bevestigt dat Isaac Alexander Croonenberg en zijn gezin Joods waren. Voor Joodse werklozen kregen dergelijke verwijzingen in 1941 en 1942 een sinister karakter; zij werden vaak tewerkgesteld in speciaal voor Joden ingerichte werkkampen in Nederland (zoals in de noordelijke provincies), wat voor velen een voorstadium was van deportatie naar de vernietigingskampen in het oosten. De drukcode onderaan (11-41) wijst op november 1941, een periode waarin de druk op de Joodse bevolking om zich via de werkverschaffing te melden sterk toenam. I.A. Gemeente Amsterdam