10 juni 1942. Der Reichskommissar für die besetzten niederländischen Gebiete, Der Beauftragte für die Stadt Amsterdam (Hans Böhmcker). Gewestelijk Arbeidsbureau Amsterdam, Passeerdersgracht 30/32. (Noot: De spelling uit het origineel is aangehouden, inclusief toenmalige spellingsvormen zoals 'dasz' en 'musz' en incidentele typefouten.)

A b s c h r i f t . [Handgeschreven:] Abt. Buitenl. Joden

Der Reichskommissar
für die besetzten niederländischen Gebiete

Der Beauftragte
für die Stadt Amsterdam 10.6.42

An das

Gew. Arbeidsbureau Amsterdam
A m s t e r d a m
Passeerdersgracht 30/32

Betr.: Belegung der Judenlager in der Werkverruiming.

Ich habe festgestellt, dasz trotz meines wiederholten Drängens die Judenlager noch nicht vollzählig belegt sind. Ich möchte darauf hinweisen, dasz ich nicht eher wieder Einzelurlaub für Lagerinsassen der Judenlager erteile, bis ich vom Rijksdienst voor de Werkverruiming die Meldung erhalte, dasz sämtliche bestehende Judenlager vollständig belegt sind.

Für alle Juden, welche mit arische Frauen verheiratet sind und aus diesem Grunde aus den Judenlagern herausgezogen werden, musz sofort nach Freiwerden des Platzes im Lager Ersatz vorhanden sein.

Falls Juden zur ärtzlichen Untersuchung vom Arbeitsamt aufgefordert werden, und dieselben zur Erreichung des Untersuchungslokals die Eisenbahn benutzen müszen, sind für diese Reisegenehmigungen erforderlich. Anträge auf Reisegenehmigung für Juden zur ärtzlichen Untersuchung oder zur Verschickung in ein Lager des Rijksdienstes voor de Werkverruiming sind in Einzelfällen einzeln und bei gröszeren Transporten listenmäszig bei mir einzureichen. Ich leite diese Listen dann unmittelbar an die Zentralstelle für jüdische Auswanderung in Amsterdam weiter. Es kann dann nicht mehr gesagt werden, dasz Schwierigkeiten in der Beschaffung von Reisegenehmigungen vorkämen.

Mitteilen möchte ich noch, dasz nunmehr alle niederländischen männlichen Juden, soweit dieselben gesund sind, im Alter vom 18. bis zum vollendeten 55. Lebensjahr, auch diejenigen, welche auf Verwalterliste vorkommen, in Werklager einberufen werden müszen. Eine Ausnahme bilden diejenigen Juden, welche mit arischen Frauen

verheiratet * Dwang en Controle: De brief ademt een dwingende, autoritaire toon. De 'Beauftragte' uit zijn ongenoegen over het feit dat de werkkampen niet vol zitten en gebruikt collectieve straf (het intrekken van individueel verlof) als pressiemiddel om de bezettingsgraad te maximaliseren.
* Systematische Vervanging: Er wordt strikt toegezien op de numerieke sterkte van de kampen. Zodra een Joodse man wordt vrijgesteld (bijvoorbeeld vanwege een 'gemengd' huwelijk), moet er direct een vervanger worden gestuurd.
* Bureaucratisering van de Vervolging: De documentatie toont hoe de reguliere overheidsinstanties (het Arbeidsbureau) werden ingeschakeld in de logistiek van de Jodenvervolging. De coördinatie van reisvergunningen via de Zentralstelle für jüdische Auswanderung onderstreept de centrale rol van deze SS-instantie bij het controleren van alle Joodse bewegingen.
* Uitbreiding van de Doelgroep: De verplichting om in werkkampen te werken wordt verbreed naar alle gezonde Joodse mannen tussen de 18 en 55 jaar. Zelfs degenen die op de 'Verwalterliste' stonden (en dus werkten voor bewindvoerders van in beslag genomen Joodse bedrijven) verliezen hierbij hun eerdere bescherming of uitstel. * Historisch Moment: Deze brief van 10 juni 1942 is geschreven in de weken direct voorafgaand aan de start van de massale deportaties uit Nederland naar de vernietigingskampen (die medio juli 1942 begonnen).
* De Werkverruiming: De kampen van de 'Werkverruiming' waren oorspronkelijk bedoeld voor werklozenprojecten. De Duitse bezetter vorderde deze kampen in 1942 op om Joodse mannen te isoleren van hun gezinnen en de samenleving. Deze kampen dienden in de praktijk als een voorstadium voor deportatie. In de nacht van 2 op 3 oktober 1942 werden de meeste mannen uit deze werkkampen gedeporteerd naar kamp Westerbork, samen met hun uit hun huizen opgehaalde gezinnen.
* Zentralstelle für jüdische Auswanderung: Dit was de Amsterdamse vestiging van het nazi-apparaat dat verantwoordelijk was voor de logistieke afhandeling van de 'Endlösung' in Nederland. Hoewel de naam "emigratie" suggereerde, was het de hoofdmotor achter de deportaties.
* Betekenis: Dit document is een direct bewijs van de administratieve voorbereidingen die nodig waren om de Joodse bevolking stapsgewijs te concentreren en hun bewegingsvrijheid volledig aan banden te leggen voordat de definitieve deportaties van start gingen.