Officiële brief/kennisgeving. Joodsche Raad voor Amsterdam (ondertekend door voorzitters A. Asscher en Prof. Dr. D. Cohen). bijl. 15

JOODSCHE RAAD VOOR AMSTERDAM
Tel. 55003 - 55136 - 54970
Afd. II/A.S.
Ref. dVr/R/LB

Amsterdam, April 1942
N. Keizersgracht 58

Aan Geadresseerde.

Wij richten een ernstig woord tot U.

De autoriteiten hebben gelast, dat Joden, ongeacht het feit of zij werk hebben dan wel werkloos zijn, bij de Werkverruiming moeten worden geplaatst en wel in de Nederlandsche kampen van den Nederlandschen Rijksdienst voor de Werkverruiming.

Ook Gij zijt voor keuring ten behoeve van dezen arbeid opgeroepen, doch hebt aan dezen oproep geen gehoor gegeven. Wellicht leeft Ge in de veronderstelling, dat Ge niet naar de keuring behoeft te gaan, omdat Ge werk hebt. Daarom wijzen wij U er nadrukkelijk op, dat het thans niet meer gaat om keuring van werkloozen, doch om keuring en eventueele tewerkstelling, ongeacht of men al dan niet werkloos is.

Gij zijt derhalve verplicht aan den oproep van het Gewestelijk Arbeidsbureau gehoor te geven. Dit Arbeidsbureau heeft zijn instructies ontvangen van de Duitsche autoriteiten. Wij weten, dat U zich aan zeer ernstig gevaar bloot stelt, wanneer U niet thans aan dezen oproep onmiddellijk gevolg geeft. Het eenige, wat wij voor U hebben verkregen, is dat Gij niet reeds nu gestraft wordt, doch gelegenheid krijgt alsnog aan den oproep gevolg te geven. Doet Gij dit echter ook thans niet, dan zijn wij niet meer bij machte iets voor U te doen en komen de ernstige gevolgen voor Uw eigen verantwoordelijkheid.

Na ontvangst van dezen brief moet U zich onmiddellijk in Uw eigen belang nog heden melden aan het gebouw "De Leeuw", Valkenburgerstraat 149.

JOODSCHE RAAD VOOR AMSTERDAM
A. Asscher Prof. Dr. D. Cohen
Voorzitters. * Toon en taalgebruik: De brief hanteert een dwingende, waarschuwende toon ("ernstig woord", "nadrukkelijk", "onmiddellijk"). De Joodsche Raad positioneert zich hier als bemiddelaar die de ontvanger probeert te "behoeden" voor zwaardere Duitse straffen, maar oefent tegelijkertijd zware morele en administratieve druk uit.
* Beleidsverandering: Het document markeert een cruciaal kantelpunt: de overgang van werkverruiming voor alleen werklozen naar de verplichte tewerkstelling van álle Joodse mannen, ongeacht hun huidige werksituatie.
* Eufemismen: De term "Werkverruiming" wordt gebruikt voor wat in de praktijk neerkwam op dwangarbeid in Nederlandse werkkampen.
* Locatie: De verwijzing naar gebouw "De Leeuw" aan de Valkenburgerstraat is historisch significant; dit was een centraal punt voor de administratie en oproepen van de Joodsche Raad. Deze brief dateert uit april 1942, de periode vlak voordat de grootschalige deportaties naar de vernietigingskampen in het oosten begonnen (juli 1942). In het voorjaar van 1942 werden duizenden Joodse mannen opgeroepen voor de Joodse werkkampen in Nederland. Hoewel deze kampen aanvankelijk werden gepresenteerd als werkgelegenheidsprojecten, dienden ze in feite als verzamelpunten. In oktober 1942 werden de meeste van deze kampen ontruimd en de arbeiders direct naar Westerbork en door naar de kampen in het oosten gedeporteerd. Het document illustreert de precaire en controversiële rol van de Joodsche Raad, die gedwongen werd de bevelen van de bezetter uit te voeren onder het mom van "erger voorkomen".