Getypt verslag / Ambtelijke mededeling. 6 en 7 januari 1942. Mededeeling omtrent de opdracht tot tewerkstelling van een aantal Joodsche arbeiders op Zaterdag 10 Januari 1942.

Dinsdag 6 Januari 1942.

Na de sluiting der bijeenkomst ten kantore van het Gewestelijk Arbeidsbureau werden de volgende maatregelen getroffen.

Aan alle van gemeentewege gesteunde Joodsche arbeiders is een oproepkaart gezonden van bijgaand model (Bijlage I).
De adressen zijn gehaald uit de kaartregisters van het Gemeentelijk Bureau voor Sociale Zaken en wel van de kantoren
Plantage Muidergracht (Armenwet) - 80 personen en
Marnixstraat (Rijksregelinggesteunden en valide MS-gesteunden) - 1528 [idem-tekens]
1608 personen

Aan dit werk, dat in zeer korten tijd moest geschieden is deelgenomen door
4 ambtenaren van de afd. Steunverleening van Sociale Zaken
6 [idem-tekens] " " " " Werkverruiming " " " "
10 [idem-tekens] " " den Joodschen Raad
20 personen

Te ca. 7 uur konden de laatste oproepkaarten aan het Hoofdkantoor der Posterijen in bestelling worden gegeven.

Woensdag, 7 Januari 1942.

De voor keuring opgeroepen Joodsche ondersteunden werden aangewezen op de volgende tijden te verschijnen :

10 uur v.m. 138 Sub-totaal 768 Sub-totaal 1488
10.30 uur vm. 130 1.30 uur n.m. 120 4.30 uur n.m. 120
11 uur v.m. 130 2.-- " n.m. 120 Totaal 1608
11.30 uur v.m.130 2.30 " n.m. 120 [dubbele streep]
12 uur v.m. 120 3.-- " n.m. 120
12.30 uur v.m.120 3.30 " n.m. 120
Sub-totaal 768 4.-- " n.m. 120
Sub-totaal 1488

De arbeiders moesten zich melden aan het gebouw van de Beurs voor den Diamanthandel, waar onder leiding van Dr. Speyer namens den Joodschen Raad 25 artsen de arbeiders keurden.
Tengevolge van de slechte accommodatie van het gebouw ondervond de keuring aanvankelijk eenige stagnatie. Na korten tijd was dit evenwel verholpen en werden de arbeiders op vlotte wijze geholpen.
Van de afdeeling Werkverruiming van het Gem. Bureau voor Sociale Zaken waren 16 ambtenaren aanwezig en van den Joodschen Raad 30 hulpkrachten.
Van de groep arbeiders verschenen in totaal 1107. Al deze arbeiders ontvingen van den Joodschen Raad een formulier (Bijlage 2).
Van de arbeiders bleven weg 501. Van de overige 1107 arbeiders werkten 51 arbeiders; bleken van het vrouwelijk geslacht 46; waren ouder dan 65 jaar 21; kwamen uit anderen hoofde niet in aanmerking - gearresteerd, overleden enz. - 8 arbeiders.

-14-

--- * Taal en Toon: Het document is geschreven in een zakelijke, ambtelijke stijl, kenmerkend voor de bezettingsadministratie. De toon is afstandelijk en procesmatig, waarbij de vervolging van een specifieke bevolkingsgroep wordt gereduceerd tot een logistieke operatie ("op vlotte wijze geholpen").
* Samenwerking: Het verslag toont de nauwe samenwerking tussen de Duitse bezetter (via het Gewestelijk Arbeidsbureau) en de Nederlandse gemeentelijke instanties (Sociale Zaken). Ook de gedwongen medewerking van de Joodsche Raad bij de administratie en de medische keuringen wordt expliciet vermeld.
* Efficiëntie: Er wordt benadrukt dat de operatie "in zeer korten tijd" moest plaatsvinden. De inzet van de Posterijen laat zien hoe de bestaande infrastructuur werd ingezet voor de vervolging.
* Statistiek: Van de 1608 opgeroepenen verschenen er 1107 (ca. 69%). De administratie houdt nauwkeurig bij waarom mensen niet in aanmerking kwamen (vrouw, ouder dan 65, reeds gearresteerd of overleden).

--- Dit document stamt uit januari 1942, een cruciale fase in de Jodenvervolging in Nederland. In deze periode begon de bezetter met de systematische inzet van Joodse mannen in werkkampen binnen Nederland (de zogenaamde 'werkverruiming'). De Joodse werklozen die een uitkering ontvingen via de gemeente Amsterdam waren de eersten die doelwit werden van deze maatregel.

De Beurs voor den Diamanthandel aan het Weesperplein fungeerde hierbij als verzamel- en keuringspunt. De medische keuring door artsen van de Joodsche Raad was bedoeld om vast te stellen wie "geschikt" was voor zware arbeid. Hoewel het officieel om werkgelegenheidsprojecten ging, was dit in de praktijk de opmaat naar de latere deportaties naar de vernietigingskampen. Het document illustreert hoe de nazi's de bevolkingsregisters en sociale voorzieningen gebruikten als instrument voor uitsluiting en vervolging. Gemeente Amsterdam