Ambbtelijk rapport / brief. 20 maart 1941. Controleur van het Marktwezen (ondertekend: F. Ulth...). Nº 28/23/1 M.1941 22/3
R A P P O R T

M. Waas, oud 21 jaar en wonende 3e Oosterparkstraat 103 alhier, verzoekt om een erkenning als kleinhandelaar in groenten en fruit. Hij verklaart ongeveer 4 jaar als personeel van zijn ouders in de betrokken kleinhandel werkzaamt te zijn. Bij onderzoek is gebleken, dat ~~xx~~ hij in hoofdzaak zijn moeder W. Waas-de Hond behulpzaam is geweest. Laatstgenoemde is sedert September 1934 in het bezit van een ventvergunning onder serie 13 No 23, welke groenten en fruit als artikel aangeeft. Ook is zij in het bezit van een kleinhandelserkenning onder K.3540. Blijkens de administratie van de ventvergunningen is eens aan Waas-de Hond toestemming verleend zich door M. Waas te laten vervangen en wel van 20 December 1937 tot 20 Maart 1938. Sinds Juni 1940 heeft Waas toegang tot de Centrale Markt als personeel van zijn moeder. Op 1 Februari 1941 is aan Waas een voorkeurdkaart No 746 uitgereikt voor een plaats op de dagmarkt aan de Alb: Cuypstraat, op welke markt hij voordien ook zijn moeder, die sedert Juni 1940 een voorkeurskaart heeft voor genoemde dagmarkt, behulpzaam is geweest. Voorts vertoonde Waas mij nog twee schriftelijke verklaringen, waaruit bleek, dat hem wegens kostwinnaarsschap ontheffing van de dienstplicht was verleend. Voor zoover door mij kan worden beoordeeld heeft hij de vragen van zijn invulformulier naar waarheid beantwo-woord.

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.
Amsterdam 20 Maart 1941
Controleur,
[Handtekening: F. Ulth...]

[Handgeschreven notities linksonder:]
[Paraaf]
Vragenlijst stempelen en
doorzenden naar Den Haag.
Accoord. [Paraaf] 25/3 '41
[Rode letter 'm' of 'w']

[Handgeschreven notitie rechtsonder:]
Doorgezonden
26/3-'41 [Paraaf] * Inhoud: Het document is een gunstig advies van een marktcontroleur betreffende de aanvraag van de 21-jarige Maurits Waas om zelfstandig als groenteman te mogen werken. Hij heeft jarenlange ervaring in de zaak van zijn ouders, met name als hulp van zijn moeder op de Albert Cuypmarkt en de Centrale Markt.
* Sociaal-economisch: De vermelding van "kostwinnaarsschap" is saillant; het betekent dat Maurits de voornaamste bron van inkomsten voor zijn gezin was, wat hem een vrijstelling van de militaire dienstplicht opleverde. Dit onderstreept de economische druk op het gezin.
* Bureaucratie: Het proces toont een strikte keten van controle: van de lokale controleur naar de bedrijfschef, met een uiteindelijke afhandeling via Den Haag. De doorlooptijd van het rapport naar de doorzending is kort (6 dagen).
* Taalgebruik: Typisch ambtelijk proza uit de jaren '40, inclusief typefouten die handmatig zijn gecorrigeerd (zoals "werkzaamt" en "voorkeurdkaart"). * Historische periode: Maart 1941, Nederland is bijna een jaar bezet door Nazi-Duitsland. De anti-Joodse maatregelen worden in deze periode in hoog tempo opgevoerd. De namen Waas en De Hond en de locatie (3e Oosterparkstraat, een straat met veel Joodse bewoners) wijzen op een Joodse achtergrond van de aanvrager.
* Het lot van de betrokkenen: Uit externe bronnen (zoals het Joods Monument) blijkt dat Maurits Waas (geboren 13-05-1919) inderdaad op dit adres woonde. Ondanks zijn pogingen om zijn handel legaal voort te zetten, werd hij later gedeporteerd. Hij overleed in september 1942 in Auschwitz. Ook zijn moeder, Vrouwtje Waas-de Hond, overleefde de Holocaust niet.
* Betekenis: Dit document is een versteend moment uit een proces van 'registratie' en 'regulering' dat voor Joodse ondernemers uiteindelijk zou leiden tot de totale onteigening en deportatie. Het toont de alledaagse bureaucratie die doorging terwijl de wereld van de aanvrager instortte.