Officieel rapport van de inspectie/controleur van het Marktwezen. 22, 23 en 27 april 1942. [Getypte tekst]

R A P P O R T

Op Woensdag 22 April 1942, des voormiddags omstreeks 9.15 uur, werd mij door den kooper Jacobus Kil, kaart No 2098, wonende en zakkhoudende in perceel Delistraat 36 alhier, gemeld, dat hij van de V.B.N.A. geen aardappelen meer kon bekomen. Voorts gaf hij hierover de volgende verklaring.
"Toen ik Dinsdag 21 April j.l mij naar het kantoor van de V.B.N.A begaf, werd ik aangesproken door een langen jongeman die mij vroeg of ik soms een vrachtje voor hem had te doen. Daar ik op dit moment mijn vaste kruier niet kon vinden besloot ik van zijn aanbod gebruik te maken. Ik gaf hem daarop mijn aardappelenboekje, mijn naamstempeltje en F 56.60. Na met dien onbekenden jongeman de vervoersprijs te hebben geregeld (25 cent per mud), ben ik, daar ik haast had weggegaan. Deze kruier had ik voordien nog nimmer gezien en heb hem ook niet naar zijn naam of legitimatiebewijs gevraagd. Deze onbekende kruier heeft mij en de V.B.N.A. bedrogen. Hij heeft mij, zooals afgesproken, 15 mud bezorgd, doch heeft de V.B.N.A waarschijnlijk opgelicht voor 15 mud".
Op het kantoor van de V.B.N.A. werd mij echter medegedeeld, dat bij den eersten bon van 15 mud, welke op vertoon van zijn aardappelenboekje was verstrekt, per abuis geen stempel door een der V.B.N.A leden in het boekje was afgedrukt, zoodat Kil of zijn twijfelachtige kruier nogmaals het boekje hebben aangeboden en door deze handeling in het bezit zijn gekomen van twee aardappelenbonnen, ieder van 15 mud, waarvan dus een bon onrechtmatig.
Bij het versterkken van de tweede bon is er een stempel in het boekje geplaatst. De V.B.N.A. heeft bovenomschreven boekje tijdelijk aan mij afgestaan ter verder onderzoek. Uit dit onderzoek bleek mij, dat er geknoeid was op vier bladzijden van dit boekje. Op vier bladzijden waren er in de stempels geradeerd.
Later op den dag heb ik, rapporteur, Kil nog eens opgezocht in zijn winkel. Hoewel iets zenuwachtiger bleven zijn verklaringen als smorgens. Zijn knecht, mijns inziens van tevoren geinstrueerd, deed mij nog een verhaal van den langen kruier, die dampend als een paard was aangekomen met een handkar waarop 15 mud aardappelen lagen. (15 X 70 K.G).
Ik heb Kil de foto’s van de kruiers vertoond, zonder dat hij een ervan kon beschuldigen. De tweede bon is aan de V.B.N.A betaald (F. 56.60), maar de aardappelen waren op 22 April 1942 plus minus 15.30 nog niet afgehaald.
Toegangskaart voor de Centrale Markt van Kil heb ik voorloopig ingehouden en bij dit rapport gevoegd. Het onderzoek in deze wordt door mij voortgezet.

Amsterdam 23 April 1942
Controleur,
[Handtekening: J.H. Steijger]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.
[Handtekening]

[Handgeschreven tekst onderaan]

Bovengemeld geval besproken met recherche. Adv.: de Insp-gen.
geeft geen grond voor een strafrechterlijke vervolging, tenzij Kil zou bekennen het feit te hebben gepleegd, of doen laten plegen.
Kil volhardt evenwel bij zijn verklaring.
Een nader onderzoek heeft ook geen resultaat gehad.

[Doorgehaalde regels in rood/blauw]
27-4-42
[Onleesbare handtekening] * Casus: Jacobus Kil wordt verdacht van fraude met aardappelbonnen. Hij claimt dat een onbekende kruier misbruik heeft gemaakt van een ontbrekende stempel in zijn aardappelenboekje om een extra portie van 15 mud (1050 kg) te bemachtigen.
* Bewijsvoering: De controleur stelt vast dat er in het boekje van Kil op vier plaatsen stempels zijn "geradeerd" (weggekrabd/verwijderd), wat wijst op opzet en structurele fraude in plaats van een eenmalig incident met een vreemde kruier.
* Geloofwaardigheid: De rapporteur twijfelt sterk aan het verhaal van Kil. Hij omschrijft de verklaringen van de knecht als "geinstrueerd" en merkt op dat Kil zenuwachtig werd.
* Juridische afwikkeling: Ondanks de sterke vermoedens van fraude adviseert de recherche (volgens de handgeschreven notitie van 27-4-42) om niet te vervolgen. De reden is een gebrek aan bewijs: Kil ontkent en zonder bekentenis is de zaak juridisch niet rond te krijgen. Dit document stamt uit april 1942, tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was voedseldistributie strikt gereguleerd via een bonnensysteem om schaarste te beheersen.
* V.B.N.A.: De Vereniging van Belanghebbenden bij de Nederlandse Aardappelhandel speelde een centrale rol in de distributie van dit basisvoedsel.
* Schaarste en Zwarte Handel: Fraude met distributiebonnen was een ernstig vergrijp, omdat het de officiële voedselvoorziening ondermijnde. De controleurs van het Marktwezen traden hiertegen op.
* Eenheden: Er wordt gesproken over "mud". Eén mud aardappelen stond gelijk aan 70 kilogram. De fraude betrof dus ruim een ton aan aardappelen, een aanzienlijke hoeveelheid in oorlogstijd.
* Centrale Markt: De huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat, destijds de spil van de Amsterdamse voedselvoorziening. J.H. Steijger Marktwezen