Officiële brief/circulaire. 5 juni 1942. Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale (Afd. Conserveering). De gezamenlijke Veilingen. № 105/62/1 M. 1942%

NEDERLANDSCHE GROENTEN- EN FRUITCENTRALE

BANKIER: DE TWENTSCHE BANK N.V.
'S-GRAVENHAGE

POSTREKENING No. 224314
Afd. CONSERVERING.
Dict. ST.– Typ.JH.–
No. 241/’42.
Toestel 24
Rb.V.V.O.

AAN DE VEILINGEN.

's-Gravenhage, 5 Juni 1942.

Gezien [handtekening]

Mijne Heeren,

De aan té voeren groene kruisbessen worden uitsluitend voor fabriekmatige verwerking bestemd. De kruisbessen zullen worden ingenomen door de fabrikantleiders, die in de verschillende rayons door ons zijn aangewezen. Voor de rayonindeeling verwijzen wij U naar onderstaand schema. De leiders zullen in overleg met onze Centrale de kruisbessen onder de daarvoor in aanmerking komende fabrikanten verdeelen. Met het oog op een juiste verdeeling dient de veiling een dag tevoren den aanvoer te taxeeren en deze taxatie aan den fabrikantleider door te geven, zoodat op basis van den getaxeerden aanvoer een voorloopige verdeeling kan worden gemaakt.

De prijzen voor de kruisbessen zijn als volgt vastgesteld:
Voor de eerste aanvoerweek 16 cts. per kg.
Voor de tweede aanvoerweek 14 cts. per kg.
Voor de daarna volgende periode 10 ct. per kg.

De kruisbessen moeten in groenen toestand en harde conditie en ontdaan van blad en verder vuil worden aangevoerd. Partijen, die hieraan niet voldoen en waarin zachte exemplaren voorkomen, zullen slechts tegen den halven prijs worden aangekocht.

Wij moeten U verplichten erop toe te zien, dat een geregelde aanvoer plaats heeft. Wanneer blijkt, dat zich onregelmatigheden voordoen, zal een reductie op den prijs worden toegepast.

Voor emballage-huur kan in rekening worden gebracht de normale fusthuur, welke in voorgaande jaren gold, echter met dien verstande, dat niet meer dan maximaal 50 ct. per 100 kg. in rekening mag worden gebracht.

Hoogachtend,
NEDERLANDSCHE GROENTEN-EN FRUITCENTRALE:

[handtekening] [handtekening]

FABRIKANTLEIDERS:

GRONINGEN EN DRENTE
Fabrikant-leider N.V. My. "De Betuwe" te Tiel.
vertegenwoordigd door den Heer van Heel.

Veiling "Eendracht", te Groningen.
" "Pomona" te Loppersum.
" "Winschoten en Omstr." te Winschoten.

ZUID-HOLLAND
Fabrikantleider Fa.D.v.d. Ploeg te Zwijndrecht.
geen vertegenwoordiger.

Veiling Z.H.E. te Rotterdam (Persoonsdam).
" "Hoeksche Waard en Omstreken" te Oud-Beyerland.
" "Westland" te Monster
" "Oost-Voorne" te Oostvoorne.
" "Pernis en Omstreken" te Pernis.

Z.O.Z.

Ⓐ 19026 - '41 - K 983 Deze brief is een illustratief voorbeeld van de strakke organisatie van de Nederlandse voedselvoorziening tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale (NGF) fungeerde hierbij als het centrale orgaan dat de markt dicteerde.

De kernpunten uit het document zijn:
1. Bestemming: Kruisbessen mochten niet meer vrij op de markt worden verkocht voor directe consumptie, maar waren gereserveerd voor de conservenindustrie ("fabriekmatige verwerking").
2. Distributiesysteem: Er werd gewerkt met een systeem van "fabrikantleiders" die verantwoordelijk waren voor grote rayons (zoals "De Betuwe" voor het noorden). Veilingen waren verplicht hun aanvoer vooraf te taxeren en door te geven, wat wijst op een volledig geplande economie.
3. Prijsbeheersing: De prijzen stonden vast en daalden naarmate het seizoen vorderde, om een snelle oogst en aanvoer te stimuleren.
4. Kwaliteit en sancties: Er werden strenge eisen gesteld aan de conditie van het fruit (groen, hard, schoon). Bij afwijkingen of "onregelmatigheden" in de aanvoer volgden direct financiële sancties (halvering van de prijs). In juni 1942 was de Duitse bezetting van Nederland ruim twee jaar gaande. De economie was volledig omgeschakeld naar een "geleide economie" om de schaarste te beheersen en de export naar Duitsland te garanderen. De NGF, opgericht in 1940, verving de vrije marktwerking op de veilingen door een systeem van vaste prijzen, toewijzingen en centrale aansturing.

De focus op "fabriekmatige verwerking" was essentieel voor de houdbaarheid van voedsel in oorlogstijd; ingeblikt of ingemaakt fruit kon beter worden bewaard en getransporteerd (bijvoorbeeld naar het front of naar Duitse steden) dan vers fruit. De vermelding van bekende namen zoals "De Betuwe" uit Tiel laat zien hoe bestaande grote bedrijven werden ingezet als schakels in dit nationaalsocialistische distributieapparaat. De afkorting "Z.O.Z." (Zie Ommezijde) onderaan suggereert dat de lijst met fabrikantleiders voor andere regio's op de achterkant van het document verderging.