Handgeschreven ambtelijk rapport / brief. 11 december 1943. De Inspecteur. Rapport.

De tijd dat ik nu op het
Ambonplein dienst doe, komt
de eerste visch ± 10.15 - 10.30
als alles normaal is.
De tijd van loten 10.= uur
lijkt m.i. wel juist.
's Middags heb ik mij al
2 maal genoodzaakt gezien te
loten. Ik heb herhaalde malen
gewaarschuwd niet voor 14.30
een rij te vorm. De goedgezinde
menschen houden zich hieraan,
maar treffen dan meermalen
toch voor dien tijd al weer een rij aan,
de zoogenaamde marktkleuers.

Aan den Heer Amsterdam
Inspecteur 11 December '43
[Signatuur: D. Heijma] Dit document is een ambtelijke rapportage over de logistieke en sociale problematiek rondom de voedselvoorziening in oorlogstijd. De kern van het rapport betreft de handhaving van de "rijvorming" bij de visverkoop op het Ambonplein in Amsterdam.

De rapporteur beschrijft een systeem van loting om de schaarse goederen te verdelen. Er is sprake van een duidelijk conflict tussen de officiële regels en de praktijk op straat. De schrijver maakt een scherp onderscheid tussen de "goedgezinde menschen" (burgers die zich aan de regels houden) en de "marktkleuers" (een pejoratieve term voor mensen die bij de markt blijven rondhangen om illegaal vroegtijdig een rij te vormen). De noodzaak om 's middags extra te loten geeft aan dat de druk op de voedseldistributie groot was en dat regels over tijdstippen (niet voor 14.30 uur verzamelen) massaal werden ontdoken door de hongerende of winstbejagende bevolking. In december 1943, midden in de Tweede Wereldoorlog, was de voedselsituatie in Amsterdam zeer precair. Verse producten zoals vis waren zeldzaam en werden onder streng toezicht gedistribueerd. Het Ambonplein, gelegen in de Indische Buurt, was een centrale plek voor dergelijke distributies.

De termen in het rapport weerspiegelen de tijdgeest: "goedgezind" was een beladen term die vaak werd gebruikt voor burgers die loyaal waren aan het (door de bezetter gecontroleerde) gezag. Het document illustreert de dagelijkse strijd van lokale functionarissen om de sociale orde te bewaren in een tijd van extreme schaarste, waarbij zelfs de kleinste voordelen bij de viskraam tot grote spanningen konden leiden. De "marktkleuers" waren een bekend fenomeen: mensen die de hele dag op het plein bleven om maar niets te missen, wat de geplande ordelijke verdeling bemoeilijkte.