Getypte ambtelijke brief met uitgebreide handgeschreven kanttekeningen en correcties. 30 december 1943. [Getypte tekst met handgeschreven toevoegingen]

26/22/2 M.
VD/SV
anonyme klacht vischverkoop Dapperstraat.

30 December 1943.

den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.

Onder terugzending van het met Uw kantbrief d.d. 8 December jl. om advies ontvangen stuk No. 1015 L.M. 1943 hebben de ondergetekenden de eer U te berichten, dat naar de onderhavige klacht dezerzijds een uitgebreid onderzoek is ingesteld. De betreffende marktambtenaar De Wolff en de kooplieden die op den bewusten dag visch hebben gehad, zijn gehoord.

Uit het verhoor zoowel als uit het onderzoek in de administratie is gebleken, dat op 30 November jl. geen enkele, op de Dapperstraat ingedeelde koopman op de Vischmarkt snoekbaars heeft toegewezen gekregen. ~~Zwaan heeft 40 pond snoek ontvangen, welke evenwel volgens de verklaringen van bovenvermelde personen geheel aan het publiek zijn verkocht.~~ (Doorgestreept)

[Handgeschreven in de marge en tussen de regels:]
De betrokken kooplieden H.J. Zwaan en C. Zwaan ontvingen resp. 20 en 40 pond halve hg. snoek, welke volgens de verklaringen van deze kooplieden geheel aan het publiek zijn verkocht.

(Wij merken hierbij op, dat snoek voor de kooplieden een veel minder gewild artikel is dan snoekbaars.)

De met de controle belaste ambtenaar deelde mede, dat hij op 30 November jl. met een dame moeilijkheden heeft gehad, die des morgens visch had gekocht, doch deze had overgedaan aan een ander en nu wilde blijven wachten tot de middagverdeeling om te trachten opnieuw visch te verkrijgen. Dit heeft hij belet; ~~hij vermoedt, dat deze dame in haar woede den onderhavigen brief heeft geschreven.~~ (Doorgestreept)

[Handgeschreven in de marge:]
1 heeft hem daarop gedreigd dat zij een klacht zou indienen.

Verder is gehoord de controleur De Grebber, die op 30 November jl. voor een extra controle den geheelen verkoop in de loods Wagenaarstraat heeft meegemaakt. De Grebber ~~dezerzijds gehoord~~, verklaarde, dat de verkoop geheel normaal is verloopen en dat alle visch aan het publiek is verkocht.

Wel ontstonden er eenige moeilijkheden met het publiek, toen de winkelier Zwaan, wiens loods tegenover de Gemeente loods is gevestigd, een partij van 80 pond baars uit laatsgenoemde loods kwam halen.

~~De toewijzing voor Zwaan wordt altijd meegenomen door diens zoon, die in de gemeente loods verkoopt.~~ (Doorgestreept) De partij baars, bestemd voor zijn vader, is abusievelijk in de gemeente loods afgeladen. Bij het terughalen door Zwaan ~~verkeerde het publiek blijkbaar ten onrechte~~ in de meening, dat visch aan de verdeeling werd onttrokken.

[Handgeschreven in de marge:]
H. Zwaan neemt zijn toewijzing vaak zelf in ontvangst doch laat haar meenemen in de kar van zijn zoon, die door hemzelf in ontvangst wordt genomen en daardoor geraakte het publiek ten onrechte... Dit document is een intern ambtelijk concept of een afschrift van een rapportage aan de Wethouder van Levensmiddelen in Amsterdam. De tekst toont de afhandeling van een burgerklacht over vermeende onregelmatigheden bij de visverkoop op de Dappermarkt.

Kernpunten uit de tekst:
1. De klacht: Een anoniem persoon (vermoedelijk een vrouw) klaagde over de verdeling van vis (snoekbaars) en suggereerde dat er vis werd achtergehouden.
2. Het verweer: De ambtenaren stellen dat er die dag helemaal geen snoekbaars was, maar alleen de minder populaire gewone snoek en baars.
3. Het incident: Er ontstond onrust toen een vishandelaar (Zwaan) een partij baars ophaalde uit een gemeenteloods die daar per ongeluk was gelost. Omstanders dachten dat hij vis achteroverdrukte die voor de normale verdeling bestemd was.
4. De menselijke factor: De ambtenaar wijst een specifieke vrouw aan als mogelijke briefschrijver; zij was boos omdat zij geen tweede portie vis mocht kopen nadat ze haar eerste portie had weggegeven.

De vele doorstrepingen en handgeschreven toevoegingen (waaronder de instructie "thans typen") wijzen erop dat dit een werkdocument is waarin de feiten nauwkeuriger werden geformuleerd voor de definitieve versie. Het document dateert van december 1943, een periode van extreme schaarste tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Voedselvoorziening was een kritieke en explosieve kwestie.

• Schaarste en distributie: Vis was een van de weinige eiwitbronnen die soms buiten het strenge bonnensysteem om (of tegen minder bonnen) verkrijgbaar was, wat leidde tot lange rijen en grote spanningen op markten zoals de Dappermarkt.
• Wantrouwen: Het publiek was uiterst achterdochtig naar handelaren en ambtenaren. De verdenking van zwarte handel of vriendjespolitiek ("onder de toonbank") leidde vaak tot klachten of opstootjes.
• Bureaucreatie: Ondanks de oorlog bleef het ambtelijk apparaat in Amsterdam nauwgezet klachten onderzoeken en rapporteren. Dit document illustreert hoe de overheid probeerde de schijn van eerlijkheid op te houden in een tijd van diepe crisis.