Handgeschreven brief (officiële correspondentie). 3 mei 1943. J. Hartgers Sr., namens zijn zoon J. Hartgers Jr. De Directeur van het Marktwezen, Amsterdam. (De transcriptie volgt de originele spelling en interpunctie.)

No. 27/8/1 M. 1943 [bijgeschreven: 820]

Amsterdam 3 Mei 1943
Den heer Directeur v/h Marktwezen
Weled: Heer

Daar mij zoon J. Hartgers plaatshouder No 12
Ten Katestraat markt, wegens verplicht tewerkstelling
in Duitschland zijn plaats voorloopig niet kan innemen,
verzoek ik beleefd voor dien tijd vrijstelling van betaling
marktgeld.

Hoogachtend
J. Hartgers Sr.
Korte Dijkstr 4 II Amsterdam C

[Administratieve aantekeningen onder de brief]

24 Februari 1943
naar Duitschland vertrokken.
Stukken gezien.
[Paraaf] 12/5 '43.

opgeroepen
één onzer dagen
6/5 '43

voldaan t/m 4/2 2 wkn
mijnerseids t/m 21/2 '43 10 "
[totaal] 8 wkn
tegoed

Vanaf 21 Februari '43
Vrijstellen van betaling marktgeld
wegens werk in Duitschland
J. Hartgers jr., Korte Dijkstraat 4 II
f 10,00 tegoed.
[Handtekening] Smit 12/5 '43

52/2/32 * De kern van het verzoek: Vader Hartgers schrijft een brief omdat zijn zoon, die een vaste staanplaats (nr. 12) had op de Ten Katemarkt, is opgeroepen voor de Arbeitseinsatz. De vader vraagt om opschorting van de betalingsverplichting voor het marktgeld nu de zoon zijn nering niet kan uitoefenen.
* Bureaucratische afhandeling: De brief bevat diverse ambtelijke aantekeningen. Er is gecontroleerd wanneer de zoon is vertrokken (24 februari 1943) en er zijn "stukken gezien" (bewijslast van de tewerkstelling).
* Financiële afwikkeling: Er is een berekening gemaakt van het reeds betaalde marktgeld. De ambtenaar concludeert dat de familie nog een "tegoed" heeft van 10 gulden (overeenkomend met 8 weken te veel betaald staangeld). Dit wordt op 12 mei 1943 door een zekere Smit geaccordeerd.
* Handschrift en taal: Het document is geschreven in een keurig, zakelijk handschrift dat kenmerkend is voor de vroege 20e eeuw. De toon is beleefd doch dwingend noodzakelijk ("verzoek ik beleefd"). Dit document is een treffende illustratie van het dagelijks leven in bezet Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1943 werd de Arbeitseinsatz (de verplichte tewerkstelling van Nederlandse mannen in de Duitse oorlogsindustrie) steeds grootschaliger en dwingender.

De brief toont de directe impact hiervan op de lokale economie in Amsterdam: een marktkraam op de bekende Ten Katemarkt moet sluiten omdat de exploitant wordt weggevoerd. Tegelijkertijd laat het de voortgang van de gemeentelijke bureaucratie zien; ondanks de oorlog en de deportatie van burgers voor dwangarbeid, wordt de administratie van het marktgeld minutieus bijgehouden en verrekend tot op de cent en de week nauwkeurig.