Brief (pagina 2) 26 augustus 1943 De Gemeentelijk Adviseur voor voeding- en distributieaangelegenheden Bladzijde 2 van brief no. 29/16/LM.d.d. 26 Augustus 1943 aan den
Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van de Directeur van het
Marktwezen.

Ondergetekende moge van een afwijkende zienswijze ten
aanzien van het bovenstaande blijk geven.
Ontegenzeggelijk is, dat op de Nieuwmarkt de zwarte handel
welig tiert. Een vluchtige blik ter plaatse doet daarvan overtuigd zijn.
Het zal evenwel geen tegenspraak ontmoeten, indien wordt aangenomen
dat met opheffing van deze markt de zwarte handel in het algemeen
noch in die buurt ook maar eenigszins wordt ~~bij een eventueele opheffing~~
dier markt er mogelijk wel gehinderd. Overigens laat het zich aanzien
dat deze handel zich dan in de omgeving in zijstraatjes en cafétjes
zal nestelen of deels naar andere markten zal verplaatsen. Dit alles
behoeft voor de Overheid nog geen reden te zijn om de markt niet op
te heffen, indien de markt daar ter plaatse het drijven van zwarte
handel zou vergemakkelijken. De vraag moet daarbij naar mijn inzicht
onder de oogen worden gezien of niet andere belangen, namelijk die
van de bona-fide kooplieden op deze markt, worden geschaad. Daarbij blijft
nog onbezien een andere vraag, namelijk deze of met het eventueel ver-
plaatsen van deze kooplieden ook niet een deel van de zwarte handelaren
mee naar de andere markten zal trekken.
Het wil mij voorkomen, dat nog eens geprobeerd moet worden
met het instand houden van de Nieuwmarkt door uitsluitend standplaatsen
te verleenen aan te goeder naam en faam bekend staande kooplieden
en onder de stringente voorwaarde, dat slechts een persoon achter een
kraam mag plaats nemen. Voorts ware bijzondere zorg te besteden aan de
opstelling van de Markt door deze zoo overzichtelijk mogelijk te doen
zijn.
De doorslaggevende reden om deze markt in stand te houden
is voor mij hierin gelegen, dat naar mijn oordeel in deze tijd
wel behoefte is aan het te koop aanbieden van de tweede handsch produc-
ten in het bijzonder ijzerwaren. Het overbrengen van de verkoop van deze
producten naar een of meer andere markten schijnt mij - gezien de aard
dezer markten - minder geschikt.
Op grond van een en ander meen ik U niet te mogen adviseeren
tot opheffing van de Nieuwmarkt over te gaan en althans meende ik U
mijn zienswijze omtrent deze aangelegenheid onder Uwe aandacht te moeten
brengen alvorens U tot een definitieve beslissing zou komen.

De Gemeentelijk Adviseur voor
voeding- en distributieaangelegenheden,

T. Tegengegaan. Deze handel wordt. In dit document adviseert de Gemeentelijk Adviseur voor voeding- en distributieaangelegenheden de Wethouder om de markt op de Nieuwmarkt niet op te heffen, ondanks de welig tierende zwarte handel. De kern van zijn betoog is dat opheffing het probleem niet zal oplossen, maar slechts zal verplaatsen naar zijstraten en cafés, of naar andere markten.

De adviseur stelt een alternatieve aanpak voor:
1. Selectie: Alleen kooplieden van "goeden naam en faam" toelaten.
2. Controle: Strenge regels (maximaal één persoon per kraam) en een overzichtelijke opstelling om toezicht te vergemakkelijken.
3. Economische noodzaak: Hij benadrukt dat er in oorlogstijd grote behoefte is aan tweedehands goederen, met name ijzerwaren, waarvoor de Nieuwmarkt de meest geschikte locatie is.

De toon is formeel en beleidsmatig, waarbij getracht wordt een balans te vinden tussen de handhaving van de openbare orde (bestrijding zwarte handel) en het faciliteren van de noodzakelijke distributie van schaarse goederen aan de bevolking. Het document dateert uit augustus 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Door de oorlogseconomie en de blokkades was er een enorme schaarste aan bijna alle producten. Dit leidde tot een bloeiende zwarte handel, omdat het officiële distributiesysteem (met bonkaarten) voor veel mensen onvoldoende was.

De Nieuwmarkt was (en is) een centraal gelegen marktplein in Amsterdam, destijds vlakbij de Jodenbuurt. De Duitse bezetter en de collaboreerde gemeentebesturen probeerden de grip op de handel te versterken. Dit advies laat zien dat er binnen het ambtelijk apparaat discussie bestond over de effectiviteit van repressieve maatregelen versus het in stand houden van essentiële voorzieningen voor de bevolking. De focus op tweedehands "ijzerwaren" is typerend voor een tijd waarin nieuwe metaalproducten nauwelijks meer voor burgers beschikbaar waren. T. Tegengegaan Marktwezen