Dienstbrief van de gemeente Amsterdam. 20 september 1943. De Directeur van het Marktwezen. Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam. MARKTWEZEN AMSTERDAM
Jan van Galenstraat 14 (West) Telef. 85151

Verzoeke bij beantwoording datum en nummer van dezen brief te vermelden VB/RP.

No. 46b/239/6 M.
Bijlagen: 1.
Datum: 20 September 1943.

Onderwerp:
Vischverdeeling:

Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.
===========

Hiermede heb ik de eer U te berichten, dat de echtgenoote van P.J. de Vos, wonende Dapperstraat 36 III, die in de vischverdeeling aan den afslag alhier is opgenomen, mij het verzoek heeft gedaan of de toewijzing visch van haar echtgenoot door haar zwager in ontvangst mag worden genomen, aangezien De Vos zelf zich momenteel in het Huis van Bewaring bevindt.

Blijkens mededeeling van den waarnemend Politie-President, van wiens brief ik U in bijlage dezes afschrift doe toekomen, is tegen De Vos proces-verbaal opgemaakt terzake van diefstal met braak, in vereeniging gepleegd.

[Handgeschreven toevoeging over getypte tekst:]
Op grond hiervan heb ik de Vos voorloopig uit de vischverdeeling geschorst; hij was daarin opgenomen voor [?]visch.

~~Beleefd verzoek ik U mij te willen mededeelen hoe in deze dient te worden gehandeld.~~

[Handgeschreven tekst links onderaan:]
[?] verwijst naar uw beslissing t.a.v. Pedro en Boerhoop [namen onzeker]

De Directeur,
[Handtekening, onleesbaar]

[Handgeschreven tekst onderaan:]
verzoek ik U betreff[ende] mij te willen mededeelen welk standpunt te dezen moet worden ingenomen.

[Initialen rechtsonder:] ThW [?] * Kern van de zaak: P.J. de Vos, een man die recht heeft op vis via de gemeentelijke visverdeling bij de afslag, is gearresteerd voor diefstal met braak (in groepsverband). Zijn vrouw vraagt of zijn zwager de visporties mag ophalen nu de man in het Huis van Bewaring zit.
* Bureaucracy in oorlogstijd: De directeur van het Marktwezen heeft De Vos direct geschorst van de visverdeling vanwege de criminele aard van zijn afwezigheid. Hij legt de uiteindelijke beslissing neer bij de Wethouder voor de Levensmiddelen.
* Annotaties: De brief is zwaar geannoteerd met handgeschreven kantekeningen. De oorspronkelijke slotzin is doorgehaald en vervangen door een handgeschreven verzoek om een beleidsbeslissing. Er wordt verwezen naar een eerdere casus ("Pedro en Boerhoop") als precedent.
* Toon: De brief hanteert de uiterst formele en onderdanige ambtelijke taal van die tijd ("heb ik de eer U te berichten", "beleefd verzoek ik U"). * Tijdsbeeld (1943): Het document stamt uit het midden van de Duitse bezetting van Nederland. Voedselvoorziening was een kritieke taak van het gemeentebestuur geworden door toenemende schaarste en de invoering van distributiestelsels.
* Visverdeling: Vis was een belangrijk onderdeel van het menu, maar de aanvoer was grillig door de oorlogsomstandigheden op zee. Toewijzingen aan de 'afslag' (de Centrale Vishal aan de Jan van Galenstraat) werden strikt gereguleerd.
* Sociale controle: Uit het document blijkt dat strafrechtelijke vervolging direct gevolgen had voor de distributierechten van een gezin. De overheid gebruikte het recht op voedseltoewijzing als instrument voor sociale controle; wie zich niet aan de wet hield, liep het risico uitgesloten te worden van extra rantsoenen.
* Huis van Bewaring: De gevangenis waar De Vos verbleef, was in deze periode waarschijnlijk de gevangenis aan de Weteringschans of de Amstelveenseweg, waar zowel gewone criminelen als politieke gevangenen door de bezetter en de Nederlandse politie werden vastgehouden.