Afschrift van een officieel rapport/proces-verbaal. 10 februari 1943. [Handgeschreven aantekeningen in de bovenmarge:]
15/1 43 Visser is als winkelier in versche visch in de verdeeling opgenomen. Voorloopig aan 't werk. en vonnis afwacht v. 4 maanden.
15/1 6 gewest 1 c [stempel: W]
Koopen van visch buiten de verdeeling en boven max. prijs

AFSCHRIFT
R A P P O R T
den 10 Februari 1943
contrôleur: H. Smakman
J. Rechsteiner
badge No. 745 - 2001

Naambedrijf: ~~K. Visser~~ (geboren 20-10-1896)
te: Amsterdam, Koninginneweg 155 I B
Aard bedrijf: Vischhandel winkelier
Onderwerp: snoekbaars.
refer. aan schrijven: afschrift bestemd voor D.L. J.M. van 't Sant.

Op Donderdag 4 Februari jl. werd door ons controle gehouden op het station Enkhuizen.
In den trein, welke om 16.45 van Enkhuizen naar Amsterdam vertrekt, troffen wij de ons bekende vischhandelaar K. Visser uit Amsterdam aan. Een rieten koffer lag tegen over hem in het bagagenet.
Op onze vraag of de koffer hem toebehoorde antwoordde Visser ontkennend. Bij onderzoek bleek de koffer snoekbaars te bevatten. Visser bleef bij zijn verklaring van één en ander niets af te weten.
Daar de verklaring van Visser ons zeer onwaarschijnlijk voorkwam werd Visser door ons overgebracht naar het Politiebureau te Enkhuizen en in verzekering gesteld.
Het politiebureau te Enkhuizen is echter minder geschikt voor het opbergen van arrestanten en in verband hiermede werd door bemiddeling van D.L. Visser op Vrijdag daaropvolgend overgebracht naar de cel te Hoogkarspel.
Nog vóór dat Visser in de cel was, legde hij een volledige verklaring af en bekende o.a. 20 halve k.g. snoekbaars gekocht te hebben van P. Oud te Enkhuizen à f. 1,30 p. halve k.g.
Oud, een ons bekende smokkelaar, werd door ons opgehaald en te Hoogkarspel met Visser geconfronteerd. Visser bleef bij zijn verklaring, Oud ontkende hardnekkig.
Hierop werd Visser door ons in vrijheid gesteld en verdween P. Oud op zijn beurt in de cel en werd zijn in verzekeringstelling verzocht.
In de hierop volgende dagen werd Oud meermalen door ons gehoord, doch kon ons geen afdoende verklaring geven.
Heden, Woensdag 10 Februari 1943 legde Oud te Hoogkarspel een verklaring af, welke o.a. inhield, dat hij 20 halve k.g. snoekbaars verkocht had aan K. Visser à f. 1,30 per halve k.g.. De snoekbaars was hem 's avonds voor den dag van verkoop thuis aangeboden door 2 visschers à f. 0,86 per halve k.g.. De namen van deze visschers kende Oud niet. Volgens P. Oud waren het Hardewijkers of Lemsters geweest.
Door bemiddeling van D.L. J.M. v.'t Sant is P. Oud hierop in vrijheid gesteld.
De snoekbaars is op Donderdag 4 Februari 1943 door ons in beslag genomen en ter beschikking gesteld van den Gem. Vischafslag te Enkhuizen.
K. Visser is p.v. aangezegd in verband met overtreding van art. 8. van de Prijzenbeschikking 1942 Zoetwatervisch, medegelet op art. 6. lid 3 van het Prijsbeheerschingsbesluit alsmede artikel 3 lid 1 van het Visscherijbesluit 1942.
P. Oud is aangezegd in verband met overtreding van art. 2 lid 1 van de Prijzenbeheersching 1942 zoetwatervisch, medegelet op artikel 6 lid 3 van het Prijsbeheerschingsbesluit, artikel 8 lid 1 Prijzenbeschikking 1942 zoetwatervisch, alsmede artikel 2 lid 1 van het Visscherijbesluit 1942.

De Contrôleur L.C.W.
w.g.
H. Smakman no. 745.

[Paars stempel linksonder:] No. 46 15/1 M. 1943 * Context van de overtreding: Het document beschrijft een typisch geval van de "zwarte handel" tijdens de Tweede Wereldoorlog. De verdachte, K. Visser, probeerde 10 kg (20 halve kilo's) snoekbaars van Enkhuizen naar Amsterdam te smokkelen in een rieten koffer.
* Juridische grondslag: De verbalisanten verwijzen naar diverse oorlogsverordeningen: de Prijzenbeschikking 1942, het Prijsbeheerschingsbesluit en het Visscherijbesluit 1942. Deze wetgeving was bedoeld om de schaarste te beheersen en woekerprijzen te voorkomen, maar leidde in de praktijk tot een omvangrijk illegaal circuit.
* Procedure: Opvallend is de tactiek van de controleurs: door de koper (Visser) en de verkoper (Oud) apart te zetten en te confronteren, dwingen zij bekentenissen af. De gevangenis in Enkhuizen wordt als "minder geschikt" omschreven, wat duidt op de provisorische aard van detentie in die tijd.
* Prijzen: Er wordt gesproken over een inkoopprijs van f. 0,86 en een verkoopprijs van f. 1,30 per halve kilo. Dit illustreert de winstmarges in het illegale circuit. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) was bijna de volledige voedselvoorziening onderworpen aan distributie en prijsbeheersing. Visch, met name zoetwatervis uit het IJsselmeer (zoals snoekbaars uit Enkhuizen), was een gewild product op de zwarte markt in grote steden zoals Amsterdam.

De "Controledienst" (vaak onderdeel van de Crisiscontrole-dienst of de economische opsporing) hield scherp toezicht op vervoersstromen, met name op treinstations. Enkhuizen was een belangrijk knooppunt voor de visserij. De vernoemde vissers uit Harderwijk en Lemmer wijzen op de regionale handel over het IJsselmeer. Het document geeft een inkijkje in de dagelijkse strijd tussen toezichthouders en burgers die probeerden de distributieregels te omzeilen voor eigen gewin of simpelweg om aan voedsel te komen.