11 mei 1943 46c/18/1 E.
Vischregeling

Inge det H
vD/SV
11 Mei 1943.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .
===========

In bijlage dezes heb ik de eer U afschriften over te leggen van een brief van den wnd.Politiepresident d.d. 2 April jl.no. 1047/43 en van een rapport van een contrôleur van mijn dienst d.d. 4 Maart jl., waaruit blijkt, dat P.Vrees Sr. en P.Vrees Jr. zijn geverbaliseerd wegens verschillende overtredingen van wetten en verordeningen. Uit een terzake dezerzijds nader ingesteld onderzoek is ten slotte gebleken, dat in den winkel van P.Vrees Jr. o.a. zijn in beslag genomen 1 mand schol (in vrijwel bedorven staat); 1 kistje met ± 20 kg. schol; 1 vat bliek (gezuurd); 1 vat wijting in zuur; 1 vaatje haring (sardien).
Verder zijn nog verschillende artikelen levensmiddelen in beslag genomen waar onder kalfstongen, cacaoboonen, sinaasappelen, 19 blikjes gecondenseerde melk, 2 blik boter, 40 blikken conserven.
De laatstgenoemde artikelen behooren tot het privé eigendom van Vrees Jr.; volgens zijn mededeeling zijn deze zaken aan hem teruggegeven.Ten aanzien van de visch kan het volgende worden medegedeeld. De gezuurde artikelen mocht genoemde in voorraad hebben; deze zijn niet in de verdeeling opgenomen. De 20 kg. schol had Vrees Jr. eenige dagen tevoren op de Vischmarkt toegewezen gekregen; deze partij was toen 50 kg. groot, 30 kg. heeft hij verkocht aan het publiek, dat zich in de rij had opgesteld en 20 kg. had hij gereserveerd voor vaste klanten.
Er blijft dan over de mand van ± 50 kg. schol. Deze was door Vrees Sr. volgens zijn mededeeling buiten de verdeeling om betrokken van arbeiders van den Rijksafslag in Ymuiden. Deze krijgen namelijk voor eigen gebruik hoeveelheden visch toegewezen, die zij vaak ruilen voor andere goederen. Vrees beweert, dat hij voor deze visch tabak had gegeven en dat hij de visch bewaarde om weer tegen andere goederen te ruilen. Aangezien Vrees Sr. een marktplaats bezet op de Lindengracht had hij, ter voorkoming van diefstal de visch in den winkel van zijn zoon gezet. Deze zou verder echter niets * Kern van het document: Het document betreft een ambtsbericht over de vervolging van twee vis-handelaren (vader en zoon Vrees) wegens het overtreden van de distributiewetten tijdens de bezetting. Er is sprake van zowel bedorven waar als illegale voorraden.
* Inbeslagname: Naast vis zijn er opmerkelijke luxe goederen in beslag genomen, zoals kalfstongen, cacao en sinaasappelen. Dit wijst op handel in het zwarte circuit, aangezien deze goederen in 1943 uiterst schaars en strikt gerantsoeneerd waren.
* Verdedigingsgronden: De verdachten voeren aan dat een deel van de vis legaal was verkregen via de officiële toewijzing op de vismarkt. Voor de illegale partij van 50 kg schol wordt een verklaring gegeven die typerend is voor de oorlogstijd: ruilhandel. De vis zou verkregen zijn van arbeiders in IJmuiden in ruil voor tabak.
* Terminologie: Termen als "geverbaliseerd", "buiten de verdeeling om" en "toegewezen gekregen" illustreren de strikt gereguleerde economie van de oorlogsjaren. Dit document stamt uit mei 1943, een periode waarin de voedselschaarste in het bezette Nederland nijpend begon te worden. De Duitse bezetter had een complex systeem van distributie en prijsbeheersing ingevoerd om de schaarse middelen te controleren (en deels naar Duitsland af te voeren).

De "Vischregeling" was onderdeel van dit systeem. Overtredingen werden streng gestraft door de economische recherche en de politie. De genoemde "Rijksafslag in Ymuiden" was het centrale punt voor de visaanvoer, waar strikte controle heerste. Dat arbeiders daar vis ruilden voor tabak (eveneens een schaars goed) toont aan hoe de informele ruileconomie functioneerde als overlevingsmechanisme tegenover het officiële rantssoeneringssysteem. De vermelding van de "rij" voor de winkel is een iconisch beeld van de dagelijkse realiteit voor burgers in 1943.