Administratieve lijst/register van verzoeken tot overplaatsing van Joodse dwangarbeiders.
Origineel
Administratieve lijst/register van verzoeken tot overplaatsing van Joodse dwangarbeiders. 27 mei 1942. [Rechtsboven:] 27. MEI 1942 / I
| naam: | geb: | adres | werkkamp | redenen, waarom overplaatsing gevraagd wordt. |
|---|---|---|---|---|
| 1. Bacharach, P. | 12-5-02 | Rapenburg 100 II | Gijsselte | groot gezin, 8 kinderen, tusschen 4 en 15 jaar. [Rood:] zie brief JP 156 D |
| 2. Bobbe, B. | 17-4-96 | Blasiusstr. 96 | Diever B. | Een zeer getroffen gezin; komt uit Rotterdam, heeft daar alles bij het bombardement verloren, later een zoon in Mauthausen overleden. Vrouw is zeer nerveus (doktersattest) en kan haar overgebleven 2 zoons niet aan. |
| 3. v. Cleef, L.M. | Lepelstraat 57 II | nog niet geplaatst | Door Galerij naar J.R. verwezen, om plaatsing in omg. Amsterdam te bewerkstelligen. Een gezin met 7 kinderen, waarvan de oudste 9 jaar; een moeilijk gezin. | |
| 4. Dasberg, E. | 22-4-06 | Blasiusstraat 24 III | Mantinge | Er zijn nog 4 kinderen thuis, w.o. één verlamd; deze kan zonder hulp van den vader niet geholpen worden, begin van verwaarloozing reeds aanwezig. |
| 5. Elzas, G. | 6-8-96 | Tugela-weg 92 b. | Mantinge | Er zijn 11 kinderen, waarvan 9 nog thuis; tusschen 9 maanden en 19 jaar. Het is noodig dat de vader s'avonds thuis is. |
| 6. ~~Frankenhuis, S.~~ | ~~9-12-10~~ | ~~Mariastraat 19~~ | ~~Diever B.~~ | Groot gezin, 8 kinderen, resp. 18, 16, 15, 13, 12, 10, 8 en 6 jaar oud; de vrouw is ziekelijk. |
| 7. Gaarkuken, D. | 6-1-08 | Dan. Theronstr. 1 I | Diever B. | Er zijn 3 kinderen, waarvan één zeer onhandelbaar; volgens brief Voogdijraad is aanwezigheid van den vader zeer gewenscht. |
| 8. ~~Gans, S.~~ [Rood: A. overgevl. gvkr] | ~~9-11-05~~ | ~~Bataviastr. 28~~ | ~~Sellingerbeetse~~ | Er zijn 7 kinderen, waarvan de oudste 14 jaar is; 5 kinderen zijn uit eerste huwelijk van de man. De vrouw is zeer nerveus, moeilijk gezin. Aanwezigheid van de vader zeer gewenscht. [Rood:] zie brief JP 245 |
| 9. Kool, Jh. | 3-1-02 | Louis Bothastr. 25 III | ? | Groot gezin, 7 kinderen, waarvan 5 beneden 11 jaar. |
| 10. v. Loggem, M. | 13-5-16 | Krugerstraat 13 | Gijsselte | 3 broers zijn in Mauthausen overleden, de 4e broer wil in omg. Amsterdam worden geplaatst. |
| 11. v. Loggem, M. | 5-1-07 | Rapenburg 62 II | Ommen | Er zijn 5 kinderen tusschen 2-11 jaar, het zesde is op komst; vrouw is ziekelijk, kan niet tegen de moeilijkheden op. Spoed gewenscht. |
| 12. Saphier, M. | 17-11-07 | L. Jan Steenstr. 121 | Gijsselte | Er zijn 2 kinderen, de vrouw is ziekelijk en zeer nerveus, ook de man, deze heeft reeds in het kamp moeilijkheden opgeleverd. Een ontredderd gezin, waarin door overplaatsing naar eenige verbetering kan worden gebracht. |
| 13. ~~Stodel, N.~~ | ~~17-8-09~~ | ~~Retiefstraat 8 b~~ | ~~Mantinge~~ | 6 kinderen tusschen 2 en 12 jaar. Nerveuse, slappe vrouw, geen andere familie die helpen kan. Overplaatsing zeer gewenscht. [Rood:] zie brief ... JP 115 |
| 14. Visjager, M. | 29-1-08 | Louis Bothastr. 76 | ? | Groot gezin, 7 kinderen, de oudste 7 jaar. 25 jarige vrouw is ziekelijk, gezin zeer verarmd, overplaatsing noodig. |
--- * Inhoud: Het document bevat een lijst van 14 mannen (hoofdzakelijk gezinshoofden) die tewerkgesteld zijn in Joodse werkkampen in Noord- en Oost-Nederland (Gijsselte, Diever, Mantinge, Sellingerbeetse, Ommen).
* Sociale Casuïstiek: De argumentatie voor overplaatsing is aangrijpend. Er wordt steevast verwezen naar grote gezinnen (tot 11 kinderen), fysieke of mentale ziekte van de echtgenote ("nerveus", "ziekelijk"), extreme armoede, en het verlies van familieleden.
* Mauthausen: In twee gevallen (Bobbe en Van Loggem) wordt expliciet melding gemaakt van familieleden die in Mauthausen zijn omgekomen. Dit duidt op de vroege tragedies van 1941, waarbij opgepakte Joden naar dit concentratiekamp werden gestuurd, waarvandaan vrijwel direct overlijdensberichten volgden.
* Administratieve verwerking: De rode aantekeningen ("JP" gevolgd door een nummer) verwijzen naar correspondentiedossiers van de Joodsche Raad. De doorhalingen suggereren dat deze zaken afgehandeld waren of dat de situatie was gewijzigd (bij nr. 8 staat "A. overgevl.", mogelijk 'overleden' of 'overgebracht').
--- Dit document dateert van mei 1942, een cruciaal kantelpunt in de Jodenvervolging in Nederland. In januari 1942 was men begonnen met het sturen van Joodse mannen naar 'werkkampen' binnen Nederland (onder auspiciën van de Rijksdienst voor de Werkverruiming). Hoewel de omstandigheden daar zwaar waren, was er op dat moment nog hoop dat dit de uiteindelijke bestemming zou zijn.
De Joodsche Raad probeerde via afdelingen zoals 'Sociale Zorg' te bemiddelen voor schrijnende gevallen. Dit document is een direct resultaat van die pogingen: het inventariseren van gezinshoofden wier afwezigheid leidde tot de totale ineenstorting van het thuisfront.
Slechts enkele maanden na de datum op dit document, vanaf juli 1942, veranderde het beleid radicaal. De werkkampen in Nederland werden ontruimd en de bewoners werden, vaak samen met hun gezinnen, gedeporteerd naar Westerbork en vandaar naar de vernietigingskampen in het Oosten (Auschwitz en Sobibor). De tragedies die in de kolom 'redenen' worden beschreven, waren slechts de voorbode van de bijna volledige vernietiging van deze gezinnen. L. Jan