Dienstbrief / Ambtelijke correspondentie. 20 april 1942. De Directeur voor Sociale Zaken (Amsterdam). TA

4776 A WvSZ (J)
1
den 20. April 1942.

xxx35500

Herrn Beauftragten für die Stadt Amsterdam,
z.Hd.d.Herrn Rodegro,
Referent für soziale Fragen,
Museumplein 19,
Amsterdam-Zuid.

Unter Rücksendung der mir
bei Ihrem Schreiben vom 13.ds.Mts.gesandten
Anlage, um Stellungnahme zum Absatz 3, teile
ich Ihnen mit, dasz ich B.SANTEN und
M.VAN SANTEN einstweilen nicht in ein
Werkverruimingsobjekt einsetzen werde.

Koll. [paraaf]

De Directeur voor
Sociale Zaken,

[paraaf linksonder] * Inhoud: De Directeur voor Sociale Zaken reageert op een schrijven van 13 april 1942 van de Duitse Beauftragte. Het betreft een advies over 'paragraaf 3' van een bijlage. De directeur deelt mede dat hij twee personen, B. Santen en M. van Santen, vooralsnog ("einstweilen") niet zal tewerkstellen in een zogenaamd "Werkverruimingsobjekt".
* Betrokkenen:
* Hans Rodegro: De Duitse Referent für soziale Fragen werkzaam onder de Beauftragte van Amsterdam (Hans Böhmcker).
* B. en M. van Santen: De individuen waarover de beslissing gaat. De achternaam Santen kwam veelvuldig voor binnen de Portugees- en Hoogduits-Joodse gemeenschap in Amsterdam.
* Terminologie: "Werkverruiming" was oorspronkelijk een Nederlands systeem van werkverschaffing voor werklozen. Tijdens de bezetting werd dit systeem door de nazi's geïnstrumentaliseerd, met name om Joodse mannen te isoleren in werkkampen.
* Opvallende kenmerken: Het kenmerk bevat de toevoeging (J). In de administratie van de bezetter en de collaborerende overheid stond dit vrijwel altijd voor "Juden", wat aangeeft dat dit dossier specifiek over Joodse burgers ging. Dit document stamt uit april 1942, een cruciale fase in de Jodenvervolging in Nederland. In deze periode werd de druk op de Joodse bevolking opgevoerd door middel van gedwongen tewerkstelling in werkkampen (de zogeheten Joodse werkverschaffing). De afdeling Sociale Zaken van de gemeente Amsterdam werkte in deze periode onder direct toezicht van de Duitse autoriteiten.

Het kantoor van de Beauftragte für die Stadt Amsterdam op Museumplein 19 was het zenuwcentrum van het Duitse toezicht op het Amsterdamse stadsbestuur. De weigering of het uitstel om de heren Van Santen in een project te plaatsen, kan duiden op een administratieve procedure, arbeidsongeschiktheid, of een tijdelijke uitzonderingspositie, maar het document illustreert bovenal hoe de Nederlandse bureaucratie verweven was met het Duitse vervolgingsapparaat. B. Santen M. van Santen Gemeente Amsterdam