B. Santen

Administratieve lijst voor de voorlopige indeling van marktstandplaatsen.

* **Afkortingen:** * **a. g. F.:** Aardappelen, Groenten en Fruit. * **bl + pltn:** Bloemen en planten. * **stpl.:** Standplaats. * **cl:** Waarschijnlijk een afkorting voor 'sectie' of 'klasse' (mogelijk 'centraal' of 'collectie'). * **M.S:** Een administratieve markering, mogelijk 'Markt-Schipper' of een specifieke statuscode. * **Inhoud:** Het document betreft de logistieke planning van een straatmarkt. Er is veel aandacht voor de exacte positionering ten opzichte van huisnummers en naburige kooplieden (bijv. "naast Cohen de Lara"). * **Mutaties:** De rode inkt en doorhalingen duiden op een werkdocument dat werd bijgewerkt naarmate bezwaren werden ingediend of standplaatsen verschooven (zie de wijzigingen bij de 1e Oosterparkstraat). * **Vervoersmiddelen:** Specifieke vermeldingen van een "3-wieler" en "handkar" geven inzicht in de schaal en mobiliteit van de handelaren.

Aanvraagformulier voor een standplaatsvergunning.

Dit document is een officiële aanvraag van Benjamin Santen voor een vaste standplaats in de Blasiusstraat (nabij nummer 131) voor de verkoop van fruit met een handkar. Hij beschikt op dat moment al over een algemene ventvergunning. Opvallend is de wijziging in de voorgedrukte tekst. De zinsnede "behalve den Zaterdags" is doorgestreept en er is specifiek verzocht om op zondag te mogen staan. De handgeschreven notitie onderaan bevestigt dit: hij wil de zaterdag inruilen voor de zondag. Dit is een direct gevolg van zijn Joodse identiteit; hij houdt de sabbat op zaterdag en wil daarom op zondag werken om zijn inkomen te verwerven.

Voorzijde van een briefkaart (postwaardestuk zonder zegel).

* **Inhoudelijke boodschap:** De kern van het document is de handgeschreven notitie bovenaan: *"Wil op Iepenplein geen plaats innemen."* Dit wijst op een administratieve mededeling of een reactie op een toewijzing. Gezien de Amsterdamse context en de aard van de kaart, betreft dit waarschijnlijk een standplaats op een markt (het Iepenplein in Amsterdam-Oost had een bekende markt) of mogelijk een inschrijving voor een woning of opslagruimte. * **Geadresseerde:** De kaart is gericht aan de heer B. Santen. Historisch onderzoek wijst uit dat op de Fannius Scholtenstraat 86-II Bernard Santen woonachtig was, een bekende Amsterdamse communist van Joodse afkomst die tijdens de Tweede Wereldoorlog actief was in het verzet (MLL-Front). * **Formele kenmerken:** De vermelding "Frankeering in afrekening" duidt erop dat de afzender een instantie of bedrijf was met een vergunning om post achteraf te betalen, wat gebruikelijk was voor gemeentelijke diensten zoals de Marktwezen of het Woningbureau. De aanduiding "Wijk 19a" verwijst naar de oude wijkindeling van Amsterdam voor de postbezorging.

Brief (vermoedelijk het tweede blad van een correspondentie).

De schrijver van de brief, B. Santen, voert een correspondentie over de toewijzing van een standplaats (vermoedelijk op een markt of voor straathandel). Uit de tekst valt op te maken dat er onenigheid of een verzoek is betreffende de specifieke locatie van de kraam. Santen stelt een compromis voor: een roulatiesysteem waarbij men wekelijks van plaats wisselt ("regeling van om de week van plaats verwisselen"). De schrijver heeft een specifieke voorkeur voor een plek aan de overzijde, twee plaatsen vanaf de hoek. Een tegenargument dat blijkbaar eerder is aangevoerd — dat er al een fruitkraam op de hoek staat — wordt door Santen weerlegd; aangezien de huidige toegewezen plek ook naast een fruitkraam is, ziet de schrijver dit niet als een belemmering voor de gewenste verplaatsing. De toon is beleefd doch vasthoudend, met een beroep op "gelijk recht".

Ambtelijk advies/rapportage betreffende een marktvergunning.

De kern van dit document is een verzoek tot verplaatsing van een marktkoopman, de heer B. Santen. Hij beschikt over een vergunning voor een standplaats in de Blasiusstraat (Amsterdam-Oost) voor zes dagen per week (maandag t/m vrijdag en zondag). Santen geeft aan dat de huidige plek hem onvoldoende inkomsten oplevert ("niet in voldoende mate zijn brood kan verdienen") en vraagt om een plek aan de overzijde van de straat. Uit het advies blijkt dat de gewenste nieuwe plek op vrijdagen en vooravonden van Joodse feestdagen al bezet is door een andere koopman, S. Frank, die daar vis verkoopt ("visschwaren"). De ambtenaar adviseert dat er geen bezwaar is om Santen de plek toe te wijzen voor de overige dagen van de week.

Getypte namenlijst van marktkooplieden.

* **Inhoud:** Het document bevat 20 namen van marktkooplieden die een vaste plek hadden op de markt aan het Minervaplein in Amsterdam. Opmerkelijk is dat alle genoemde personen hetzelfde artikel verkopen: groenten (aangegeven met "id.", wat staat voor *idem*). * **Demografie:** De geboortedata variëren tussen 1877 en 1912. De adressen wijzen op een concentratie van personen in de Joodse buurt (Rapenburgerstraat, Lepelstraat) en de Transvaalbuurt (Krugerstraat, Retiefstraat, Reitzstraat). * **Status van het document:** Het is een ambtelijk overzicht, waarschijnlijk opgesteld door de marktdienst of de politie. * **Taalkundige opmerkingen:** * "Vechtsstraat" bevat in het origineel een correctie (een overtollige 's' lijkt doorgehaald). * "Fan. Scholtenstraat" is vermoedelijk een typefout voor Jan. Scholtenstraat (tegenwoordig onderdeel van de Jan van der Heijdenstraat-buurt) of Van Scholtenstraat, hoewel de letter duidelijk als 'F' getypt is.

Administratief registerblad / lijst van marktkooplieden.

* **Handschrift:** Een verzorgd, 20e-eeuws administratief 'schoolschrift' (lopend cursief). De letters zijn over het algemeen goed leesbaar, met specifieke aandacht voor de Romeinse cijfers (ᴵ, ᴵᴵ, ᴵᴵᴵ) die de verdieping van de woning aangeven, en de kleine 'ʰ' voor 'huis' (begane grond). * **Structuur:** Het document is strikt systematisch opgezet. De herhalingstekens (") worden consequent gebruikt om marktlokaties en handelstypen te groeperen. * **Terminologie:** * *Nieuwm.* staat voor Nieuwmarkt. * *Minervapl.* staat voor Minervaplein. * *Waterloopl.* staat voor Waterlooplein. * *ongeregeld* duidt op de handel in ongeregelde goederen (tweedehands of diverse kleine waren). * *ths* bij Driessen staat vermoedelijk voor 'tussen' of 'thuis'.

Register/administratieboek met lijsten van personen, adressen en inleveringsdata.

* **Administratieve systematiek:** De lijst is georganiseerd op serie- en volgnummer. De namen zijn bijna uitsluitend van Joodse Amsterdammers, gezien de familienamen en de locaties in de Joodse buurt en Amsterdam-Oost. * **Betekenis 'Inlevering':** De kolom 'd.d. Inlevering' duidt op de datum waarop goederen zijn afgegeven. De termen "Lompen" en "Leder" bij sommige regels wijzen op de specifieke aard van de ingeleverde goederen (bijv. textiel- of metaalinzameling). * **Interventies:** Aantekeningen zoals "d. Sicherheits pol. ing." (door Sicherheitspolizei ingenomen) en "in hechtenis" tonen aan dat het proces van onteigening hand in hand ging met arrestaties en politieoptreden. * **Geografie:** De adressen beslaan bekende straten uit de Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Nieuwe Kerkstraat, Rapenburgerstraat) en de Transvaalbuurt (Vrolikstraat, Blasiusstraat, Retiefstraat).

Register/Lijst van personen met adressen (handgeschreven).

De lijst vertoont kenmerken van een administratieve index van personen. Opvallend is de concentratie van namen die historisch geassocieerd worden met de Joodse gemeenschap in Amsterdam (bijv. Nikkelsberg, Pach, Sarfatij, Pinto, Polak, Sjouwerman). De adressen bevinden zich grotendeels in de toenmalige Joodse buurt (Uilenburgerstraat, Waterlooplein) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Krugerplein). De kolommen "S." en "№" verwijzen hoogstwaarschijnlijk naar dossier- of kaartnummers in een centraal archief. De doorhalingen suggereren mutaties, zoals verhuizingen of administratieve correcties.

Registerpagina / Handgeschreven lijst.

* **Afkortingen:** "a.gr. funt" staat waarschijnlijk voor "als gezin fundeerd" (ondersteund door een fonds of sociale instelling). De letter "D" in de laatste kolom staat in administraties uit deze periode vaak voor "Dood" (overleden) of "Deportatie", hoewel in Amsterdamse bevolkingsregisters uit die tijd ook "D" voor "Dienstbode" of een andere specifieke status werd gebruikt. Gezien de context van de namen is een oorlogsgerelateerde annotatie (overlijden) zeer aannemelijk. * **Geografie:** De lijst bevat veel adressen in de Amsterdamse Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Rapenburgerstraat, Nieuwe Kerkstraat) en de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Dan. Theronstraat, Maritzstraat), wat wijst op een document dat betrekking heeft op de Joodse bevolking van Amsterdam. * **Structuur:** De letters in de vierde kolom (Z, O, C, W, N) duiden vermoedelijk op de gezinssituatie (bijv. Zelfstandig, Ongehuwd, etc.).

Dienstbrief / Ambtelijke correspondentie.

* **Inhoud:** De Directeur voor Sociale Zaken reageert op een schrijven van 13 april 1942 van de Duitse *Beauftragte*. Het betreft een advies over 'paragraaf 3' van een bijlage. De directeur deelt mede dat hij twee personen, B. Santen en M. van Santen, vooralsnog ("einstweilen") niet zal tewerkstellen in een zogenaamd "Werkverruimingsobjekt". * **Betrokkenen:** * **Hans Rodegro:** De Duitse *Referent für soziale Fragen* werkzaam onder de *Beauftragte* van Amsterdam (Hans Böhmcker). * **B. en M. van Santen:** De individuen waarover de beslissing gaat. De achternaam Santen kwam veelvuldig voor binnen de Portugees- en Hoogduits-Joodse gemeenschap in Amsterdam. * **Terminologie:** "Werkverruiming" was oorspronkelijk een Nederlands systeem van werkverschaffing voor werklozen. Tijdens de bezetting werd dit systeem door de nazi's geïnstrumentaliseerd, met name om Joodse mannen te isoleren in werkkampen. * **Opvallende kenmerken:** Het kenmerk bevat de toevoeging **(J)**. In de administratie van de bezetter en de collaborerende overheid stond dit vrijwel altijd voor "Juden", wat aangeeft dat dit dossier specifiek over Joodse burgers ging.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Brief (vermoedelijk het tweede blad van een correspondentie). * **Taal:** Nederlands. * **Auteur:** B. Santen. * **Adres afzender:** Fannius Scholtenstraat 86 II, Amsterdam (West). * **Datering:** Ongedateerd (op basis van handschrift en adressering vermoedelijk midden 20e eeuw). * **Kenmerken:** Handgeschreven in cursief op gelinieerd papier; door...

Benjamin Sauter 20/7/10. A'dam Jan Scholtenstr. 86 IV (W). A 35 No. 604174 Erk. 50008. [Kantlijn rechts: v (rood), omcirkeld: gr.]

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Aanvraagformulier voor een standplaatsvergunning. * **Datum:** 8 januari 1941. * **Locatie:** Amsterdam. * **Betrokkene:** Benjamin Santen (geboren op 20 juli 1910). * **Adres:** Marius Scholtenstraat 86 II, Amsterdam.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtelijk rapport (typedocument met handgeschreven kanttekeningen). * **Datum:** 10 juni 1939. * **Locatie:** Amsterdam. * **Referentienummer:** Nº 2/3/92 // M. 1939 12/6. * **Betrokkene:** M. Santen, oud 23 jaar, wonende Vrolikstraat 76 III, Amsterdam. * **Instantie:** Dienst van het Marktwezen, Amsterdam.

# TRANSCRIPTIE [Links bovenin een klein merkje, mogelijk een 'i' of vinkje] Molenaar 'B <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> 16/12 '43 Markt Dapperstraat B [onderstreept]