F.A. Kolder
Bekijk Verhaal ➔AI-Synthese 22
F.A. Kolder was een marktkoopman actief op diverse locaties in Amsterdam, waaronder de Gaaspstraat, Nieuwmarkt, Dapperstraat, Mosplein, Joubertstraat, Lindengracht en Waterlooplein. In 1942 en 1943 verkocht hij op de Nieuwmarkt koffie en koek. In 1943 vroeg hij om een vaste standplaats; de administratie gaf aan dat duidelijke schema's ontbraken. Later in 1943 werd hij uitgesloten van de markt, vermoedelijk als gevolg van de uitsluitingsbeleid waarbij vergunningen werden ingetrokken, met name op de Gaaspstraat.
Lotgevallen
Handel
Archiefdocumenten
Getypte lijst (doorslag of origineel op dun papier).
Dit document is een administratieve lijst van de gemeente Amsterdam, waarschijnlijk afkomstig van de Dienst der Markten of een gerelateerde afdeling. De lijst bevat persoonsgegevens van marktkooplieden of bezoekers die een vergunning kregen voor specifieke markten in 1942. Opvallend is de concentratie van adressen in de Transvaalbuurt (zoals de Joubertstraat, Retiefstraat, en Ben Viljoenstraat) en de Oosterparkbuurt. Veel van de genoemde namen zijn van Joodse origine. De markten die het meest genoemd worden — de Gaaspstraat, de Joubertstraat en delen van de Albert Cuypstraat — waren in 1942 aangewezen als zogeheten "Joodse markten". De data in de laatste kolom (grotendeels april 1942) komen exact overeen met het moment waarop de Duitse bezetter de segregatie op markten strikt begon af te dwingen. Per 1 november 1941 was het Joden al verboden op niet-Joodse markten te staan of te kopen; begin 1942 werd dit administratief volledig vastgelegd.
Document
Het document betreft een verzoek of besluit over de toewijzing van een vaste marktplaats aan een zekere F.A. Kolder. Uit de tekst blijkt dat er op dat moment (oktober 1943) administratieve onduidelijkheid heerste; de ambtenaar merkt op dat er geen "behoorlijk schema" bestaat waaruit blijkt wie welke vaste plaats heeft. Dit kan duiden op een gebrekkige administratie bij de Amsterdamse marktdiensten tijdens de bezettingsjaren, mogelijk verergerd door het gedwongen vertrek van Joodse marktkooplieden en de daaropvolgende herindeling van plaatsen. Uiteindelijk wordt er op 1 november 1943 besloten, na overleg met een zekere Th. v. Duinhoven, om Kolder een plaats toe te wijzen op de Albert Cuypmarkt voor "alle vrije markten". Het stuk wordt op 2 november 1943 gearchiveerd ("Opbergen").
Handgeschreven administratief register / mutatielijst.
Dit document is een administratieve neerslag van de systematische uitsluiting van (voornamelijk Joodse) marktkooplieden in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De lijst bevat namen van personen wier vergunning is ingetrokken of die uit het register zijn verwijderd ("Afgevoerd"). Opvallend is de vermelding van de **Gaaspstraat**. Dit was een van de weinige plekken waar Joodse kooplieden na 1941 nog mochten staan, nadat zij van de reguliere markten waren verbannen. Veel van de namen op deze lijst (zoals Pimentel, Van Praag, Sarphati en Schijveschuurder) zijn typisch Sefardisch of Asjkenazisch Joods. De kolom "Artikel" geeft inzicht in de schaarste-economie van die tijd (vermeldingen van "Surrogaten" en "Verdeelvisch").
Archieflijst-vermeldingen
Administratieve lijst van marktmutaties.
| F.A.Kolder | 11-12-19 | Korte Dijkstraat 4 I | Nieuwmarkt | 20-4-42 | koffie en koek. |
Getypte lijst (doorslag of origineel op dun papier).
| F.A. Kolder | 11-12-19 | Korte Dijkstraat 4 I | Nieuwmarkt | 20-4-42 |
Handgeschreven administratief register / mutatielijst.
| F.A. Kolder | 11-12-'19 | Korte Dijkstraat 4 I | Nieuwmarkt | 31/5-'43 | Koffie en Koek |
Getypte lijst met namen, adressen en marktgegevens.
| F.A.Kolder | 11-12-19 | Korte Dijkstr. 4 I | Nieuwmrkt | 3-5-43 | koffie en koek |
Koopliedenlijsten
Nieuwmarkt — standplaats ieuwmarkt 20-4-42 koffie en koek
Nieuwmarkt — standplaats ieuwmarkt 20-4-42 koffie & koek
Nieuwmarkt — standplaats ieuwmarkt 20-4-42
Nieuwmarkt — standplaats ieuwmarkt 31/5-'43 Koffie en Koek
Nieuwmarkt — standplaats ieuwmrkt 3-5-43 koffie en koek
Relevante Archieffragmenten
# TRANSCRIPTIE 29/61/1 nr 43 aanvraag plaats Kolder. Insp. J.A. Kolder, Korte Dijkstr. 4 II, heeft van 20-4-'42 tot 1-5-'43 een vaste plaats gehad op de Nieuwmarkt met koffie & koek. moet oorspronkelijke vaste plaats worden teruggegeven of moet K. opnieuw worden ingeschreven? [Handtekening/Paraaf] 24/3
# TRANSCRIPTIE No. 29/61/1 16 1943 1/10 F. A. Kolder kan voor een vaste plaats in aanmerking komen. Waar hij voorheen zijn vaste plaats had is mij niet bekend. Een behoorlijk schema waar de vaste plaatshouders thuis behooren, schijnt niet te bestaan. (Links:) Gezien 18-10-43 de Haan [handtekening] (Rechts:) 13/10 43 de amb. Spoor [handtekening] (Midden onder:) Opb. Af 1/11 43 (Onderaan:) In ...
**Naam en voorletters:** F. Reinen **Functie en No.:** controleur (A) No. 94 **Adres:** Ringweg F 300, Sloterdijk
# TRANSCRIPTIE [Linksboven:] Aanvullingen wijziging tarieven bewaargeving goederen in koelhuis Centrale Markt [Rechtsboven:] A’dam, 18/10 1938 2/11 - ’38 [Paraaf] W. h. M. [Midden:] De „Regeling ingevolge artikel 40 van het Reglement Koelhuis Centrale Markt, houdende de tarieven voor de bewaargeving van goederen in dat koelhuis” werd laatstelijk bij Besluit van B. en W. dd. 18 September 1936...
# TRANSCRIPTIE [Bovenaan, ondersteboven geschreven:] *Woensdag 11 October 1944* H. A. Tolhuysen. Tenkatestraat 2 (bel) accord. — JOHANNES WILHELMUS KOOL, geb: 15/12-1917 te Haarlemmermeer. Groentenhandelaar - Staring- straat 22. Amsterdam-West. Kool verkocht appelen à f 1.20 per kg. Partij appelen aan het publiek verkocht voor f 0.25 per kg. — A. Brand. Overtoom 471 winkel (accord). J. de V...