Amsterdam, 5 september 1939. De Gemeentesecretaris van Amsterdam (H.J.J. van Lier). Chefs van afdelingen der Gemeentesecretarie. Nº 1/60/ M. 1939 7/9

Gemeente-secretaris van Amsterdam

Amsterdam, 5 September 1939.

No. 415 Bur.G.
681 Lm. 1939.

G E H E I M.

In de vergaderingen van Burgemeester en Wethouders van 28 Juli en 11 Augustus l.l. is ter sprake gekomen het plaatsen van advertenties van gemeentewege in bladen van vereenigingen, waarvan het lidmaatschap voor overheidspersoneel is verboden.

Burgemeester en Wethouders hebben besloten te bepalen, dat in dergelijke bladen van gemeentewege wèl bedrijfseconomische (d.w.z. zakelijke) advertenties kunnen worden geplaatst, doch niet persoonlijke (zooals oproepingen van sollicitanten).

Ik verzoek U, met het bovenstaande te willen rekening houden en deze aanschrijving vertrouwelijk ter kennis te brengen van de onder Uw afdeeling ressorteerende hoofden van diensten en bedrijven.
vM

De Gemeentesecretaris

(get.) VAN LIER

Aan Chefs van afdeelingen
der Gemeentesecretarie Dit document is een vertrouwelijke instructie van de Amsterdamse gemeentesecretaris Van Lier aan de afdelingshoofden. De kern van de instructie is een besluit van het College van Burgemeester en Wethouders (B&W) over de omgang met publicaties van "verboden verenigingen".

De gemeente maakte een pragmatisch onderscheid:
1. Toegestaan: "Bedrijfseconomische" of zakelijke advertenties (bijvoorbeeld officiële bekendmakingen die wettelijk verplicht zijn of operationele mededelingen).
2. Verboden: "Persoonlijke" advertenties, specifiek personeelsadvertenties (vacatures).

Het doel was waarschijnlijk om te voorkomen dat de gemeente via personeelswerving een directe band zou leggen met de achterban van politiek omstreden organisaties, terwijl de noodzakelijke zakelijke communicatie met alle burgers (ongeacht hun bladkeuze) wel door moest kunnen gaan. Het stempel "GEHEIM" onderstreept de politieke gevoeligheid van dit dossier aan de vooravond van de Duitse bezetting. De datum van het document, 5 september 1939, is zeer betekenisvol: dit is slechts vier dagen nadat Duitsland Polen binnenviel en de Tweede Wereldoorlog begon. Nederland had de mobilisatie afgekondigd en probeerde strikt neutraal te blijven.

De "verenigingen waarvan het lidmaatschap voor overheidspersoneel is verboden" verwijst naar het zogenaamde 'ambtenarenverbod' uit de jaren 30. In 1933 had de Nederlandse regering besloten dat ambtenaren geen lid mochten zijn van organisaties die de democratische orde ondermijnden. Dit betrof primair de NSB (Nationaal-Socialistische Beweging) en de CPN (Communistische Partij van Nederland).

Het document laat zien hoe de Amsterdamse bureaucratie probeerde te navigeren in een gepolariseerd politiek landschap, waarbij men de schijn van steun aan deze groeperingen wilde vermijden zonder de gemeentelijke bedrijfsvoering volledig lam te leggen. De genoemde gemeentesecretaris, H.J.J. van Lier, zou later tijdens de bezetting door de Duitsers worden ontslagen vanwege zijn weigering om mee te werken aan anti-Joodse maatregelen. H.J.J. van Lier M. NSB