Rapport van de Gemeentelijke Markten (Amsterdam) 20 november 1939 Nº 53/89/ M. 1939

R A P P O R T

23/11

Ingevolge Uw opdracht heb ik,ondergeteekende controleur een onderzoek ingesteld omtrent de verrichtingen van J.v.d. Valk, wonende Lampongstraat 9alhier en die als kooper toegang heeft tot de Centr:Markt.Van 1935 tot December 1937 heeft hij als per- soneel van kooper G.W.Nijman toegang gehad tot de markt en van 1Januari 1938 tot eind 1938 als personeel van kooperJ.Heijnen. Daar Valk voor eigen rekening kleinhandel wilde gaan drijven,is hem met ingang van 1 Januari 1939 een voorloopige kooperskaart uitgereikt,aangezien hij nog niet in het bezit was van een erken~~xx~~ ning als kleinhandelaar.Op 16 Januari heeft hij een aanvrage hier- voor in gestuurd bij de Ned:Groenten en Fruitcentrale en is hem ~~k~~ hierop ~~onder~~ K.49482 een erkenning uitgereikt.Hoewel hij,blijkens het register van het kaartenkantoor totOctober 1939als kooper toe- gang heeft gehad,heeft hij blijkbaar toch maar kort voor eigen rekening kleinhandel gedreven.Valk is namelijk van Februari 1939 tot 14 October van dit jaar als personeel in dienst geweest bij kooper M.Stam,welke een groenten en fruithal heeft in de tweede v.d.Helstraat alhier.Thans is Valk als personeel werkzaam bij kooper M.C.van Delden,die een groentenzaak heeft in de Sportstraat alhier.Hierbij heeft hij toegang tot de markt op een personeels- kaart van zekeren J.Lathouwer,die eveneens in dienst is bij v.Del- den,doch niet de markt bezoekt.van Delden zal ten spoedigste de personeelskaart van Lathouwer over laten schrijven op naam van Valk.

Den Bedrijfschef
v/h Marktwezen.
[Handtekening]

Amsterdam 20 November 1939
Controleur,
[Handtekening] Dit document is een ambtelijk rapport van een controleur van het Amsterdamse Marktwezen, gericht aan de bedrijfschef. Het rapport doet verslag van een onderzoek naar de status van J. v.d. Valk, een handelaar die toegang heeft tot de Centrale Markt.

De kernpunten van het rapport zijn:
* Arbeidsverleden: Het document schetst de loopbaan van Valk als personeelslid van verschillende marktkooplieden (Nijman, Heijnen) tussen 1935 en 1938.
* Ondernemerschap: Begin 1939 probeerde Valk voor eigen rekening een kleinhandel te starten. Hiervoor kreeg hij een voorlopige koperskaart en later een officiële erkenning van de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale.
* Inconsistentie: Hoewel hij administratief als zelfstandig koper geregistreerd stond tot oktober 1939, blijkt uit het onderzoek dat hij in de praktijk al snel weer als personeelslid in loondienst was getreden (bij M. Stam en later M.C. van Delden).
* Onregelmatigheid: Valk gebruikte de personeelskaart van een andere werknemer (J. Lathouwer) om toegang tot de markt te krijgen voor zijn huidige werkgever. Het rapport besluit met de mededeling dat deze administratieve fout gecorrigeerd zal worden door de kaart op Valks naam te zetten.

Het document getuigt van de nauwgezette bureaucratische controle op wie er toegang had tot de groothandelsmarkt en in welke hoedanigheid. Dit rapport dateert uit november 1939, een periode van verhoogde regeldruk in de Nederlandse handel. De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat in Amsterdam vormden het kloppende hart van de voedseldistributie. Toegang was streng gereguleerd via een systeem van persoonsgebonden kaarten (koperskaarten voor eigenaren en personeelskaarten voor werknemers).

De genoemde Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale (NGFC) was een crisisorgaan dat in de jaren '30 was opgericht om de productie en handel te reguleren middels een vergunningstelsel. Dit was nodig om de markt te ordenen na de economische depressie.

Het Marktwezen was de gemeentelijke instantie die toezicht hield op de naleving van de marktverordeningen. Controleurs hielden dossiers bij van handelaren om fraude met toegangsbewijzen te voorkomen en te zorgen dat de juiste belastingen en heffingen werden betaald. De situatie van J. v.d. Valk illustreert hoe kleinschalige ondernemers in die tijd vaak schommelden tussen zelfstandigheid en loondienst, waarbij de administratie de snelle veranderingen in de praktijk niet altijd kon bijbenen.