Dienstbrief/Circulaire Directeur van het Marktwezen, Amsterdam Nº 1/33 / 1 M.1941 29/4 [stempel/handgeschreven]

AFD. AMSTERDAM, 28 April 1941
Bevolkingsregister
en Verkiezingen
No. 107/3
Bijlagen 1 [handgeschreven]

[Omcirkeld in handschrift:] ophangen

Onder toezending van bijgaande kennis-
geving, betrekking hebbende op de uitreiking der
persoonsbewijzen, verzoek ik U beleefd deze in de
ruimte, bestemd voor het publiek, van Uw bureau te
doen ophangen of opplakken.-

Met dank voor Uwe bereidwilligheid,
De Administrateur der Afdeeling
Bevolkingsregister en Verkiezingen,

[Handtekening: onleesbaar]

A A N den Hr
Directeur
Marktwezen,
Amsterdam.

[Handgeschreven aantekening rechtsonder:]
Opgehangen en
gedistribueerd
29/4-'41
[Paraaf] * Inhoud: De brief is een formeel verzoek van de Administrateur van het Amsterdamse Bevolkingsregister aan de Directeur van het Marktwezen. Bij de brief is een kennisgeving gevoegd over de uitreiking van persoonsbewijzen, met het verzoek deze op een voor het publiek zichtbare plaats op te hangen.
* Verwerking: De grote handgeschreven tekst "ophangen" bovenin fungeert als een interne instructie binnen de afdeling Marktwezen. De aantekening rechtsonder bevestigt dat de opdracht is uitgevoerd op 29 april 1941 ("Opgehangen en gedistribueerd").
* Toon: De brief hanteert een uiterst beleefde, ambtelijke toon ("verzoek ik U beleefd", "Met dank voor Uwe bereidwilligheid"), wat typerend is voor de correspondentie tussen verschillende gemeentelijke diensten in die tijd. * Historische context: Dit document dateert uit de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In april 1941 begon de grootschalige uitreiking van het Persoonsbewijs (PB).
* Het Persoonsbewijs: In tegenstelling tot eerdere identiteitsbewijzen was het PB voor elke Nederlander van 14 jaar en ouder verplicht. Het was een ontwerp van de ambtenaar Jacob Lentz en was zeer moeilijk te vervalsen. Voor de bezetter was het een cruciaal instrument voor controle en uiteindelijk voor de vervolging van de Joodse bevolking (die een 'J' in het PB gestempeld kreeg).
* Administratieve collaboratie: De brief illustreert hoe de bestaande Nederlandse bureaucratie en gemeentelijke diensten (zoals het Bevolkingsregister en het Marktwezen) werden ingezet om de maatregelen van de bezetter efficiënt en dekkend uit te voeren. Door de kennisgeving op te hangen in een publieke ruimte zoals het bureau van Marktwezen, zorgde de overheid ervoor dat de oproep voor het afhalen van het persoonsbewijs een breed publiek bereikte. Marktwezen