Getypt rapport/memorandum. Punten inzake betrekken van aardappelen zonder bon door personeel Marktwezen van V.B.N.A.
-.-.-.-.-.-.-

1. Vebena verstrekte wekelijks een hoeveelheid aardappelen zonder bon aan:
   a. aardappelwerkers Centrale Markt;
   b. ambtenaren Nederlandsche Spoorwegen op Centrale Markt;
   c. contrôleurs Centrale Crisis Contrôle Dienst;
   d. personeel Centrale Markt, Koelhuis (in totaal een 43-tal).
   De groepen a - c ontvangen dit reeds geruimen tijd; het marktpersoneel den laatsten tijd (gemiddeld 10 kg. per man en per week).

2. Verbod Directeur Marktwezen aan personeel om op Centrale Markt inkoopen te doen. Dit verbod overtreden in verband met slechte tijdsomstandigheden. Geen toestemming Directeur gevraagd, omdat vrees, dat dan toch geweigerd zou worden.

3. Zaak is bekend bij Ir. Sevenster van Akkerbouwcentrale en Leider Distributiedienst Amsterdam, die officieus hebben goedgekeurd.

4. Ambtenaren Centrale Crisis Contrôle Dienst ontvangen extra rantsoenen (boterbon, 1 brood per week, 7 aardappelbonnen, vleeschbonnen); marktpersoneel krijgt geen extra rantsoenen; wel aangevraagd destijds, doch afgewezen; geen zware arbeid. Centrale Crisis Contrôle Dienst wel? Bovendien wordt gewezen op personeel Centrale Keukens (Gemeentepersoneel) dat van keukens zooveel mag eten, als men lust. Verder personeel Abattoir; levering van grossiers aan gemeentepersoneel buiten de terreinen (vroeger) en nu nog vetafvallen, welke worden verkocht aan onder andere gemeentepersoneel Abattoir.

5. Marktwezen levensmiddelenbedrijf; personeel werkt rondom in het voedsel, zonder dat men ervan mag eten.

6. Na kennisneming feiten onmiddellijk einde aan bovenstaande gemaakt. Dit document is een verslag van een intern onderzoek of een opsomming van feiten betreffende de illegale distributie van aardappelen aan personeel van de Centrale Markt in Amsterdam tijdens een periode van schaarste en rantsoenering (zeer waarschijnlijk de Tweede Wereldoorlog).

De kernpunten van de analyse zijn:
* Systematische ontduiking: Er bestond een systeem waarbij de organisatie 'Vebena' (mogelijk een afkorting voor een handelsvereniging) wekelijks aardappelen verstrekte zonder de verplichte distributiebonnen. Dit gebeurde niet alleen aan marktwerkers, maar ook aan NS-ambtenaren en, opmerkelijk genoeg, aan de controleurs van de Crisis Contrôle Dienst zelf.
* Rechtvaardiging en frustratie: Het personeel rechtvaardigde het overtreden van het officiële verbod door te wijzen op de "slechte tijdsomstandigheden". Er spreekt een duidelijke frustratie uit punt 4 en 5 over de ongelijkheid: terwijl marktpersoneel geen extra rantsoenen kreeg (omdat hun werk niet als 'zware arbeid' werd erkend), kregen controleurs en keukenpersoneel wel extra privileges of konden zij onbeperkt eten.
* Gedoogbeleid: Hoewel het formeel verboden was, suggereert punt 3 dat hoge functionarissen (Ir. Sevenster en de leider van de Distributiedienst) informeel op de hoogte waren en de situatie "officieus" goedkeurden.
* Handhaving: Het document sluit af met de mededeling dat er, nadat de feiten officieel bekend werden, direct een einde is gemaakt aan deze praktijken. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) was de voedselvoorziening strikt gereguleerd via een distributiestelsel. Men had bonnen nodig om basisbehoeften zoals brood, vet en aardappelen te kunnen kopen. De Centrale Crisis Contrôle Dienst (CCCD) was de instantie die moest toezien op de naleving van deze regels en het bestrijden van de zwarte handel.

De Centrale Markt in Amsterdam (aan de Jan van Galenstraat) was het kloppend hart van de voedseldistributie voor de stad. Dit document illustreert de spanningen op de werkvloer: mensen die dagelijks met grote hoeveelheden voedsel werkten terwijl hun eigen gezinnen honger lidden, zochten naar manieren om buiten het systeem om aan extra voorraden te komen. Dat zelfs de controleurs van de CCCD hieraan deelnamen, toont aan hoe wijdverbreid de corruptie en de noodzaak tot overlevingsstrategieën waren, zelfs binnen de handhavingsorganen. Marktwezen