Gedrukte tekst, zijnde een voorwoord en een inleidend hoofdstuk uit een publicatie. Maart 1942. [Linkerpagina]

Zij leefden en deden.
Misschien is in de zeventiende eeuw in Amsterdam de boog te strak gespannen geweest, zoodat een ontspanning, een vervlakking van het leven wel moèst volgen.
Maar een kentering is hierin gekomen; de nuchterheid, die alleen eischen van het verkeer kende en zonder schroom sloopte of veranderde, is voorbij.
Ook in Amsterdam is het besef weer levend geworden, dat het schoone in Amsterdam geen zaak van enkelen, maar een voorwerp van zorg voor allen is.
Vereenigingen als „Heemschut”, „Hendrick de Keyser”, „Amstelodamum” hebben dit besef gewekt; zij zijn begonnen, het pad te effenen.
Maar toch. . . . . .
Groote gebieden liggen nog braak; er is nog geen instituut, dat de werkzaamheden van deze verspreide krachten overkoepelt en het vele werk, dat nog moet worden gedaan, op rationeele wijze verdeelt.
Daarom juich ik het van harte toe, dat onlangs ten Stadhuize van Amsterdam een „Commissie voor Heemkunde Amsterdam” kon worden geïnstalleerd.
Het eerste geschrift van deze Commissie ziet thans het licht.
Gaarne schrijf ik er dit voorwoord bij, in de stellige verwachting, dat velen van belangstellend toeschouwer mede-arbeider zullen worden, ten einde de kennis van Amsterdam, waar telkens nieuwe geslachten van schrijvers en schilders, beeldhouwers en bouwmeesters opstaan, om in de hoofdstad van Nederland nieuwe schoonheid te wrochten, te verdiepen.

AMSTERDAM, Maart 1942.

[Handtekening: Voûte]

Burgemeester van Amsterdam.

4

[Rechterpagina]

Huis aan de drie grachten

[Afbeelding: Foto van een historisch grachtenpand op een hoek]
Foto T. Koot * Inhoud: Het document is een pleidooi voor het behoud van het Amsterdams erfgoed. De burgemeester verwelkomt de oprichting van de "Commissie voor Heemkunde Amsterdam" en benadrukt dat esthetiek en historie in de stad niet ondergeschikt mogen zijn aan loutere "nuchterheid" of verkeerseisen.
* Terminologie: Er wordt veel nadruk gelegd op het begrip "Heemkunde". De auteur verbindt dit aan historische wortels (Vondel) en bestaande monumentenzorgsorganisaties.
* Stijl: Formeel, plechtig en cultuurbewust. Er wordt gebruik gemaakt van de toen gangbare spelling (bijv. "schoone", "rationeele", "zooals"). * Historische periode: De tekst stamt uit maart 1942, midden in de Tweede Wereldoorlog tijdens de Duitse bezetting van Nederland.
* Politieke context: Burgemeester Edward Voûte was een pro-Duitse burgemeester, aangesteld door de bezetter. Hoewel de tekst zich richt op erfgoed en esthetiek, past de nadruk op "Heemkunde" (eigen bodem en cultuur) binnen de bredere culturele politiek van die tijd, waarin aandacht voor nationale tradities en de eigen "heem" vaak werd aangemoedigd, zij het soms vanuit verschillende ideologische motivaties.
* Culturele context: De genoemde verenigingen (Heemschut, Hendrick de Keyser) waren en zijn nog steeds belangrijke spelers in de Nederlandse monumentenzorg. De tekst markeert een moment waarop de institutionalisering van lokale geschiedschrijving en erfgoedzorg in Amsterdam een nieuwe impuls kreeg. T. Koot W. Weissman Puls Stadhuis