Getypt afschrift van een circulaire of ambtelijke brief. Waarschijnlijk een Commissaris der Provincie of een hooggeplaatste ambtenaar (niet expliciet genoemd in dit afschrift). AFSCHRIFT.

Aan
Heeren ambtenaren der provincie.
Heeren Burgemeesters, secretarissen
en ontvangers der gemeenten in .........

De hoofdleiding van den Nederlandschen Volksdienst (N.V.D.) heeft mij reeds eenige tijd geleden om medewerking voor zijn arbeid gevraagd. Daaronder verstond men ook een verzoek aan U om toe te treden als lid.

In de statuten van deze stichting, welke zijn gepubliceerd in de Nederlandsche Staatscourant van 28 Juli jl. No.144 wordt het doel in art.2 als volgt omschreven: "de verzorging van alle Nederlanders uit een oogpunt van de zorg voor het volk en de welvaart, zoomede overeenkomstige doelwitten". Volgens art. 5 kunnen de Nederlanders als lid ter bevorde- ring van dit doel optreden.

Het ligt aan U te beoordeelen wat U, in verband met Uw inkomen en verplichte uitgaven, zult kunnen bijdragen. Zeker zult U overwegen of een bijdrage voor den volksdienst niet onder Uw moreele verplichte uitgaven dient te worden gebracht. Wanneer Uw omstandigheden dat noodzakelijk maken, kan de bijdrage van f 1,- verminderd worden tot ten laagste f 0,50 per maand.

Het behoeft geen betoog, dat de medewerking van ambtenaren, ook finantieel als voorbeeld voor de bevolking werkt en slechts waardeering bij de overheid zoowel als bij de bevolking kan wekken. Het terrein der werkzaamheden van den N.V.D. is vrijwel onbeperkt. Het hoofddoel is de versterking onzer volkskracht, het vormen van een hechte Nederlandsche volksgemeenschap op sociaal terrein, het bevorderen van de instandhouding van een gezond volk, het wegnemen van die stoffelijke belemmeringen, welke de geestelijke ontplooiing van de volle persoonlijkheid van allen die tot ons volk behooren in den weg staan.

De organisatie, welke reeds ten deele tot stand is gekomen, zal het land indeelen in gemeenten en buurtschappen, wijken en blokken, zoodanig dat op een honderdtal inwoners één vertrouwensman het werk zal leiden en schragen.

De N.V.D. bedoelt niet armenzorg te zijn en heeft als zoodanig een ander en ruimer arbeidsveld dan burgerlijke armbesturen, Maatschappelijk hulpbetoon e.d. dergelijke instellingen.

Als voorbeeld van sociale zorg door den N.V.D. moge ik U noemen uitzending van moeders, die een druk gezin hebben, gedurende eenige weken naar vacantieoorden, in een eenvoudige omgeving; uitzending van moeders en kinderen tezamen, of van deze laatsten alleen, het verleenen van hulp in de huishouding als de moeder wegens ziekte of anderszins niet in staat is voldoende zorg aan haar gezin te besteden. Ook zullen er advies- bureaux worden gesticht, waar voor de gezinnen de gewenschte voorlichting kan worden verkregen over alle onderwerpen in verband met de huishouding en opvoeding van kinderen en hun gezondheid. In het bijzonder zullen ook dergelijke bureaux worden gesticht voor a.s. kraamvrouwen en jonge moeders iets wat in de practijk zeer noodzakelijk is gebleken.

Vanzelf zal het niet bij raad gelaten worden, maar indien noodig, metterdaad gesteund worden door verschaffen van kleederen, vergoeding van onkosten enz.enz. Ook de behartiging van de gezondheid in het algemeen wordt ter hand genomen, waarvoor als voorbeeld genoemd mag worden de tand- heelkundige verzorging der schoolkinderen. Niet alleen technisch, doch ook sociaal opvoedend zal worden gewerkt. Er is voorts gedacht aan de oprichting van bepaalde bewaarscholen (zoogenaamde oogstscholen) ten plattelande, waar de ouders, als hun arbeid elders wordt vereischt, tijde- lijk hun kinderen kunnen laten verzorgen en waar dan ook voor hun voeding zal worden gezorgd. Het voedingsprobleem zelf, voor zoover dit op sociaal terrein ligt, heeft de aandacht. Er zal verband moeten worden gezocht met de stichting voor huishoudelijke voorlichting ten plattelande, zoowel als in de steden. Dit document is een dwingende oproep aan ambtenaren om zich aan te sluiten bij de Nederlandsche Volksdienst (NVD). De toon is formeel en ogenschijnlijk vrijblijvend ("Het ligt aan U te beoordeelen"), maar bevat een duidelijke morele druk. Er wordt gesteld dat een bijdrage "waardeering bij de overheid" zal wekken en dat ambtenaren een "voorbeeld voor de bevolking" moeten zijn.

De tekst somt diverse sociale taken op, zoals vakanties voor moeders, gezinshulp, consultatiebureaus en "oogstscholen" (kinderopvang tijdens drukke periodes op het land). Opvallend is het gebruik van nationaalsocialistisch jargon zoals "volkskracht", "volksgemeenschap" en de introductie van "vertrouwensmannen" per honderd inwoners, wat wijst op een fijnmazig controlesysteem. De Nederlandsche Volksdienst werd in juli 1941 door de Duitse bezetter opgericht (naar model van de Duitse Winterhilfe en Nationalsozialistische Volkswohlfahrt). Het doel was om alle bestaande particuliere en kerkelijke liefdadigheidsinstellingen te vervangen door één nationaalsocialistische organisatie. Hiermee wilde de bezetter de sociale zorg monopoliseren en de bevolking via "volksche" solidariteit aan zich binden.

Voor ambtenaren was steun aan de NVD in de praktijk vaak niet vrijblijvend; het werd gezien als een graadmeter voor hun loyaliteit aan de Nieuwe Orde. Veel Nederlanders stonden echter wantrouwig tegenover de NVD, omdat men wist dat het geld en de hulp voor politieke doeleinden werden ingezet. Dit document illustreert de poging van de bezetter om het ambtelijk apparaat te gebruiken als motor voor deze nazificatie van de Nederlandse zorgsector.