Verklaring van loyaliteit (ambtenarenverklaring) 10 augustus 1942 [Afbeelding: Wapen van Amsterdam]
Gemeente Amsterdam

Naam en voorletters : A. Wanders
Geboortedatum : 4 . 2 . 1912
Tak van dienst : Marktwezen
Functie : controleur
~~Vaste aanstelling~~/Tijdelijke aanstelling/Tewerkstelling op arbeidscontract
[Opmerking: 'Vaste aanstelling' is doorgehaald met een streep die ook onder de rest van de opties doorloopt, maar de intentie lijkt het selecteren van de status van de ambtenaar.]

Verklaring.

Ik verklaar hierbij plechtig, dat ik, zoolang ik mijn ambt waarneem, de verordeningen en andere bepalingen van den Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandsche gebied en van de hem ondergeschikte Duitsche organen naar eer en geweten zal nakomen en mij zal onthouden van elke handeling, gericht tegen het Duitsche Rijk of de Duitsche Weermacht.

Dit bekrachtig ik door mijn handteekening.

AMSTERDAM, 10 Augustus 194 2

(Handteekening)
[Handtekening: A Wanders]

Den Heer Burgemeester
Raadhuis
(Pensioenbureau).

Stadsdrukkerij Model SGA 95
3000-12-’40 Dit document is een ingevuld formulier van de Gemeente Amsterdam, gedateerd op 10 augustus 1942. Het betreft een loyaliteitsverklaring die werd afgelegd door de heer A. Wanders (geboren 4 februari 1912). Wanders was werkzaam als controleur bij de tak 'Marktwezen' en had een vaste aanstelling.

De kern van de tekst is een plechtige belofte om de verordeningen van de Rijkscommissaris (Arthur Seyss-Inquart) en andere Duitse organen op te volgen. Daarnaast belooft de ondertekenaar zich te onthouden van elke actie tegen het Duitse Rijk of de Wehrmacht. Onderaan is de verklaring gericht aan de burgemeester en bestemd voor het Pensioenbureau, wat duidt op de administratieve verwerking binnen het ambtenarenapparaat. De code onderaan (3000-12-’40) geeft aan dat dit specifieke model in december 1940 is gedrukt. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) werden Nederlandse ambtenaren gedwongen om verschillende verklaringen te ondertekenen. Kort na de inval moesten zij al een 'ariërverklaring' tekenen. Later volgde deze loyaliteitsverklaring.

De verklaring was bedoeld om de loyaliteit van het Nederlandse overheidsapparaat aan het bezettingsbestuur te verzekeren. Voor veel ambtenaren vormde dit een moreel dilemma: ondertekenen betekende formeel trouw zweren aan de vijand, maar weigeren leidde onherroepelijk tot ontslag en mogelijk repressie. De meeste ambtenaren tekenden, vaak met de gedachte dat zij vanuit hun functie nog iets konden betekenen voor de Nederlandse bevolking of simpelweg om hun broodwinning niet te verliezen. In de praktijk werd de tekst door de bezetter gebruikt om eventueel verzet door ambtenaren juridisch hard te kunnen bestraffen als contractbreuk of meineed. A. Wanders Gemeente Amsterdam Marktwezen Wehrmacht