Ambtenarenverklaring (zgn. Ariërverklaring). 10 augustus 1942. Opmerking: Handgeschreven tekst is cursief weergegeven. Doorgehaalde tekst is zichtbaar als ~~doorgehaald~~.

Gemeentebestuur van Amsterdam
Diensttak: Marktwezen

Ambtenaren ~~vasten dienst~~
~~Werklieden~~ tijdelijken dienst
~~arbeidscontractant~~

De ondergetekende, A. Wanders

beroep / betrekking: contrôleur Marktwezen
geboren den 4. 2. 1912 te Amsterdam
wonende te Amsterdam - Lijnbaansgracht 13 bis.

verklaart, dat naar zijn ~~(haar)~~ beste weten noch hijzelf ~~(zijzelf)~~, noch zijn ~~(haar) echtgenoot(e) ) (verloofde) )~~, noch een zijner ~~(harer) (hunner beiden) )~~ ouders of grootouders ~~ooit heeft behoord tot de Joodsche geloofsgemeenschap.~~ van Joodschen bloede is of geweest is.*

Den (Der) ondergetekende is bekend, dat hij (zij) zich ingeval vorenstaande verklaring niet juist blijkt te zijn, aan onmiddellijk ontslag blootstelt.

Amsterdam, 10 Augustus 1942
(Handteekening)
[Handtekening A. Wanders]

*) Doorschrappen ingeval de ambtenaar niet gehuwd of verloofd is.

Model SGA 94 - Stadsdrukkerij Amsterdam * 24251-11-41-1000 * Inhoud: Het document betreft een verklaring van niet-Joodse afkomst, die door de Duitse bezetter verplicht was gesteld voor alle Nederlandse ambtenaren.
* Opvallende wijziging: De voorgedrukte zin over het behoren tot de "Joodsche geloofsgemeenschap" is doorgehaald en vervangen door de handgeschreven tekst: "van Joodschen bloede is of geweest is". Dit markeert de verschuiving van religieuze criteria naar de raciale criteria van de nationaalsocialistische ideologie (de Neurenberger rassenwetten).
* Functie: De heer Wanders verklaart hier dat noch hij, noch zijn ouders of grootouders Joods zijn. De consequentie van een onjuiste verklaring was "onmiddellijk ontslag".
* Status: De markeringen rechtsboven geven aan dat de betrokkene werkzaam was in "tijdelijken dienst" bij het Marktwezen van de gemeente Amsterdam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog voerde de Duitse bezetter stapsgewijs anti-Joodse maatregelen in. Een cruciaal moment was oktober 1940, toen de zogenoemde 'Ariërverklaring' werd ingevoerd. Elke Nederlandse ambtenaar moest dit formulier tekenen. Hoewel er protest was (onder andere door de Hoge Raad en sommige universiteiten), tekende de overgrote meerderheid van de ambtenaren de verklaring om hun baan te behouden.

Deze verklaringen stelden de bezetter in staat om Joodse ambtenaren te identificeren, te isoleren en uiteindelijk te ontslaan, wat een opmaat was naar verdere vervolging en deportatie. Het feit dat dit exemplaar uit augustus 1942 stamt, laat zien dat dergelijke controles en administratieve procedures gedurende de gehele bezettingstijd strikt werden voortgezet voor nieuw of tijdelijk personeel. A. Wanders Wanders verklaart (De heer) Gemeente Amsterdam Marktwezen