Politierapport / Inspectieverslag. 26 augustus 1942. [Linksboven]
Copie rapp. C. 6995 von Marktheeren.
N° s/6A/558/1 [Stempel:] M. 1942 26 Augustus.

[Rechtsboven]
Koning op roep 1930
1/2 2-9-42 de Haan
I - Id
p 7/9 9.30 u.
B. Knegt
519

[Midden]
Betreft Volendammer winkels Amsterdam.
verkoop garnalen, betrokken buiten verdeling gemeente vischafslag
Telef. opdracht Hr. Visscher.

Heden werden door mij gecontroleerd de navolgende Volendammer vischwinkels. In de voormiddag:
Schilder. Adm. de Ruyterweg 53. geen garn.
Draai : Ferd. Bolstraat 166. geen garnalen
Keiser . v. Woustraat 179. id.
Kluiver. Landbouwstraat 6 id.
Anthonisse . v. Woustraat 227. aangetroffen 6 1/2 kg ongepelde garnalen, niet rechtstreeks van Gem. Vischafslag afkomstig. Beslagname met verkoop aan Gem. Vischafslag. P.V. volgt.
Mooyer. J.P. Heijestraat 112. geen garnalen.

In de namiddag:
Mooyer. Fred. Hendrikstraat 27. geen garnalen.
Koning Koopman. Adm. de Ruyterweg 96. " "
Schilder. J. Evertsenstraat 116 " "
Schilder. Hoofdweg 219 " "
Mooyer. Stadionweg 151 " " (is voormiddag)

[Linksonder]
Gezien:
[Handtekening, mogelijk Wilcher of Fischer]

[Middenonder]
Gezien 14-9-42 de Haan

[Rechtsonder]
B. Knegt Dit document is een verslag van een opsporingsambtenaar (B. Knegt) die in opdracht van een zekere heer Visscher controles heeft uitgevoerd bij diverse viswinkels in Amsterdam die onder de naam "Volendammer" handelden.

De kern van het onderzoek was de illegale handel in garnalen. In de oorlogsjaren mocht vis en schaal- en schelpdier alleen verhandeld worden via de officiële kanalen, in dit geval de Gemeentelijke Vischafslag. Handel "buiten verdeling" (buiten de officiële rantsoenering en distributie om) werd beschouwd als economisch delict of zwarte handel.

Bij de meeste winkels werden geen garnalen aangetroffen. Echter, bij de winkel van Anthonisse aan de Van Woustraat 227 werd 6,5 kilogram ongepelde garnalen gevonden die niet via de afslag waren verkregen. Deze partij is direct in beslag genomen en (ironisch genoeg) weer terugverkocht aan de officiële Gemeentelijke Vischafslag om alsnog in het legale circuit terecht te komen. De controleur kondigt aan dat er een Proces-Verbaal (P.V.) zal volgen. Het document dateert van augustus 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Tijdens deze periode was de schaarste groot en stond de voedselvoorziening onder streng toezicht van de bezetter en de Nederlandse autoriteiten via het distributiestelsel.

De "Volendammer" viswinkels waren (en zijn) een bekend fenomeen in Amsterdam, vaak gerund door families uit het vissersdorp die zich in de stad vestigden. De controle richtte zich specifiek op deze groep, wat suggereert dat er een vermoeden was van een informeel netwerk waarbij vis direct van de boten naar de winkels ging, zonder tussenkomst van de door de overheid gecontroleerde afslag.

Dergelijke administratieve verslagen bieden een inkijkje in de dagelijkse handhaving van de distributiewetten en de strijd tegen de zwarte handel, die voor veel Amsterdammers destijds de enige manier was om aan extra voedsel te komen, maar die door de autoriteiten streng werd bestraft. B. Knegt J. Evertsenstraat J.P. Heijestraat