Officieel schrijven / circulair van de Gemeente Amsterdam. 13 juli 1943. De Wethouder voor de Arbeidszaken van Amsterdam. Hoofden van gemeentelijke administraties, diensten en bedrijven. [Handgeschreven stempel rechtsboven:]
No. 84/55/1 M. 1943 47/7

[Hoofdtekst:]
G E M E E N T E A M S T E R D A M
K.
No. 1144 Arb.1943 Amsterdam, 13 Juli 1943.

In verband met de toepassing op het gemeentepersoneel van de Beschikking van den Rykscommissaris voor het bezette Neder-landsche gebied, betreffende een verbod tot het in dienst heb-ben van bepaalde personen en de Beschikking van den Secretaris-Generaal van het Departement van Sociale Zaken ter uitvoering van vorengenoemde Beschikking, verzoek ik U my per omgaande te doen toekomen een opgave van de by Uw dienst werkzaam zynde personen, die geboren zyn in het jaar 1924.
De opgave zal in staatvorm in duplo moeten worden ver-strekt en gesplitst moeten zyn in ambtenaren, werklieden en ar-beidscontractanten ( a en w ).
Vermeld moeten worden:
naam en voorletters, adres, geboortedatum, functie, burg.staat en ev. kinderen.
In afwachting van de beslissing van het Gew.Arbeidsbureau zullen vorengenoemde werknemers met ingang van 15 Juli 1943 geen arbeid by Uw diensttak meer mogen verrichten.

De Wethouder voor de Arbeidszaken,
[Handtekening]

Aan Heeren Hoofden van
administratiën, diensten
en bedryven.

Volgnr.56.
Arb.Zak., Stadhuis,
A'dam, 7--1943. * Taal en Spelling: Het document hanteert de toen geldende spelling (o.a. de 'y' in plaats van 'ij' en de oude genitiefvormen zoals "den Rykscommissaris").
* Inhoud: De brief is een direct bevel aan alle afdelingshoofden van de gemeente Amsterdam om per direct (binnen twee dagen na dagtekening) alle mannelijke werknemers uit het geboortejaar 1924 te registreren en hun werkzaamheden te laten staken.
* Bureaucracy: De eis om de gegevens "in staatvorm in duplo" aan te leveren met specifieke persoonlijke details (inclusief burgerlijke staat en kinderen) duidt op een strak georganiseerd administratief proces voor de selectie van dwangarbeiders.
* Urgentie: De korte termijn tussen de datum van de brief (13 juli) en het ingaan van het werkverbod (15 juli) illustreert de nietsontziende druk die door de bezetter op het ambtelijk apparaat werd uitgeoefend. * Tweede Wereldoorlog en Bezetting: Dit document stamt uit het vierde jaar van de Duitse bezetting van Nederland. Het is een tastbaar bewijs van de 'Gleichschaltung' (gelijkschakeling) van het Nederlandse overheidsapparaat, waarbij gemeentelijke diensten werden ingezet om Duitse verordeningen uit te voeren.
* Arbeitseinsatz: De "Beschikking van den Rykscommissaris" waar de brief naar verwijst, betreft de verplichte tewerkstelling in Duitsland (Arbeitseinsatz). In 1943 werd de jacht op jonge mannen voor de Duitse oorlogsindustrie geïntensiveerd. De jaargang 1924 (jongemannen van ongeveer 19 jaar oud) was op dat moment een specifiek doelwit.
* Rol van de Gemeente: Onder de pro-Duitse burgemeester E.J. Voûte werkte het Amsterdamse stadsbestuur nauw samen met de bezetter. De "Wethouder voor de Arbeidszaken" (destijds de NSB'er J. Smit Jr.) fungeerde hier als doorgeefluik van de nazi-orders aan de lagere ambtenaren.
* Gevolgen: De werknemers om wie het hier gaat, verloren niet alleen hun baan bij de gemeente, maar werden door deze registratie direct uitgeleverd aan het Gewestelijk Arbeidsbureau, wat in de meeste gevallen leidde tot deportatie naar Duitsland voor dwangarbeid.