Ambtsbericht / Rapport. 1 mei 1944. J.P.N. Boon (controleur). Den Heer Directeur van het Marktwezen. No. 20/36/1 M. 1944. 3/5
R A P P O R T.

In opdracht van den Heer Directeur, is door mij, controleur Boon een onderzoek ingesteld, betreffende personen, die volgens opgaaf van het plaatselijk verdeelkantoor hun groente en fruit toewijzing is ingetrokken.

Bij onderzoek is mij het volgende gebleken: Ten eerste hebben al deze personen op uitzondering van eenige, allen geldigen toegangskaarten om de Centrale Markt te kunnen betreden. Uit het onderzoek op de dagmarkten is gebleken, dat het meer en deel regelmatig met groente op de Markten komen. Hun groente verkoopen zij volgens de vastgestelde prijzen, wat door een bord of prijslijst op hun kraam of kar aangegeven staat. Nu is het de laatste weken al meerdere malen voorgekomen, dat de groente (hoofdzaak sla en spinazie) vrij gegeven wordt. Deze groente wordt dan door die personen gekocht.

Een dezer dagen heb ik een onderhoud gehad met den Heer J. de Geus (plaatselijk verdeelkantoor). Nadat ik hem het een en ander had medegedeeld, verklaarde hij mij, dat de personen wien hun toewijzing is ingetrokken, veelvuldig de groente koopen, die vrij gegeven is. Waren deze menschen er niet, dan zou een grootgedeelte van voornoemde vrij gegeven groente vernietigd moeten worden, wat volgens de Geus instrijd is met zijn voorschriften en voor hem niet te verantwoorden is.

Wenschelijk is het wel, dat door de ambtenaren van de prijsbeheersching en de C.C.D. regelmatig op de diverse dagmarkten gecontroleerd wordt.

Bij dit rapport wordt door mij een lijst met de namen gevoegd van kooplieden welke niet meer op de Centrale Markt of de dagmarkten komen.

Den Heer Directeur Amsterdam 1 Mei 1944
van het Marktwezen. controleur,
[Signatuur: J.P.N. Boon]
( J.P.N. Boon. )

Handgeschreven aantekeningen:
* Linksboven: No. 20/36/1 M. 1944. 3/5
* Rechtsboven: m. Dis
* Linksmidden (in inkt): Gezien 3-5-44 [onleesbare signatuur]
* Onderaan (in inkt): G. Uit bijgaande lijst blijkt niet duidelijk waarmede deze lieden op de markt komen. Komt mij geregeld "zegt mij niets" /s. In dit rapport doet controleur Boon verslag van een schijnbare anomalie in het distributiesysteem tijdens de oorlog. Kooplieden van wie de officiële toewijzing (het recht om schaarse goederen in te kopen via het distributiekantoor) was ingetrokken, bleven toch actief op de Amsterdamse markten.

Uit het onderzoek blijkt dat deze kooplieden nog steeds over geldige toegangsbewijzen voor de Centrale Markt beschikten. Zij omzeilden het gebrek aan toewijzing door overschotten ("vrijgegeven" partijen, zoals sla en spinazie in het hoogseizoen) op te kopen. De ambtenaar van het verdeelkantoor, J. de Geus, verdedigt deze praktijk paradoxaal genoeg: zonder deze "illegale" handelaren zou de groente door de overschotten weggerot zijn, wat een verspilling van voedsel zou betekenen die hij niet kon verantwoorden.

Boon adviseert desalniettemin strengere controles door de prijsbeheersing en de Crisis Controle Dienst (C.C.D.) om toezicht te houden op de naleving van de regels op de dagmarkten. Dit document stamt uit mei 1944, een periode waarin de voedselvoorziening in bezet Nederland steeds meer onder druk kwam te staan door de oorlogsomstandigheden, hoewel er in de land- en tuinbouw nog periodieke overschotten van seizoensproducten konden optreden.

Het systeem van toewijzingen was bedoeld om de distributie van schaarse middelen eerlijk te laten verlopen en de zwarte markt tegen te gaan. De C.C.D. (Crisis Controle Dienst) was de instantie die belast was met de handhaving van deze distributiewetten en de bestrijding van prijsopdrijving. De spanning tussen de bureaucratische regels (geen toewijzing = niet handelen) en de praktische noodzaak (voorkomen van voedselverspilling) komt in dit rapport duidelijk naar voren. Het document biedt een unieke inkijk in de complexe dagelijkse logistiek van de Amsterdamse voedselvoorziening tijdens de laatste fase van de bezetting.