Getypte brief (doorslag). 30 maart 1944. Onbekend (vermoedelijk de directie van de Gemeentelijke Vischmarkt te Amsterdam). [Handgeschreven linksboven:] 46A/52/1

[Getypt links:]
XXXXXXXX
ter attentie van den
heer H. Kranenburg.

[Getypt rechts:]
30 Maart 1944.

den Heer Directeur van het
Bedrijfschap voor Visscherijproducten,

2e Adelheidstraat 300,

's-Gravenhage (ZH)

Ingevolge onzen afspraak doe ik U in bijlage dezes een overzicht toekomen van de door U gevraagde financieele gegevens betreffende de exploitatie van het bedrijf der Vischmarkt over de jaren 1939 tot en met 1943.

Wat de functies van den afslag voor en sedert het begin van den oorlog betreft, diene het volgende.

Voor den oorlog trad het Bedrijf der Gemeentelijke Vischmarkt op als veiling apparaat en wel in hoofdzaak voor visschers, welke hun visch rechtstreeks uit zee aan den afslag brachten (de Urkers). Zij kwamen des morgens vroeg aan de markt, waarna de visch bij afslag werd verkocht, waarvoor de afslag van de bruto-opbrengst een afslagpercentage hief.

Bovendien werd door grossiers op het buitenterrein handel gedreven. De bemoeiingen der vischmarkt beperkten zich hierbij vrijwel uitsluitend tot het heffen van een belasting op den aanvoer.

Opgemerkt moet worden, dat de handel op de Vischmarkt zich des morgens in enkele uren tijd afspeelde. Om 9 uur voormiddag was de markt als regel geheel afgeloopen. Ik wijs er hierbij op, dat een groot gedeelte van de in Amsterdam verhandelde visch /niet [ingevoegd met typemachine in de marge] via de vischmarkt in de stad kwam. De kleinhandel kocht grootendeels bij grossiers elders en op afslagen buiten de stad.

Te Uwer oriëntatie leg ik in bijlage dezes enkele Verordeningen van het Marktwezen over, waarin taak en heffingen zijn geregeld.

Met het invoeren van de verdeelingsregeling in Mei 1942 is de taak van de Vischmarkt principieel een andere geworden. De verkoop bij afslag en die op het buitenterrein vervielen geheel en alle voor Amsterdam bestemde visch moest via de markt worden aangevoerd en verdeeld.

De werkzaamheden die aan de verdeeling verbonden zijn, zijn U bekend. Slechts wil ik erop wijzen, dat de werkzaamheden in vergelijking met vóór den oorlog belangrijk zijn uitgebreid, hetgeen reeds wordt geïllustreerd door het feit, dat er per dag 2 verdee- [einde pagina] * Doel van het document: Het informeren van het landelijke Bedrijfschap over de veranderde werkwijze en de financiële resultaten van de Amsterdamse vismarkt als gevolg van de oorlogsomstandigheden.
* Kern van de inhoud: De schrijver zet uiteen hoe de markt vóór de oorlog fungeerde als een vrije veiling (voornamelijk voor de vloot uit Urk) en hoe dit na mei 1942 is veranderd in een strikt gereguleerd distributiesysteem ("verdeelingsregeling").
* Opvallende details:
* De vermelding van "de Urkers" als belangrijke toeleveranciers.
* De verschuiving van een faciliterende rol (veiling) naar een dwingende rol (verplichte aanvoer en distributie).
* De handmatige correctie in de marge ("/niet") die essentieel is voor de betekenis van de zin over de visaanvoer in Amsterdam.
* De toegenomen administratieve last door de oorlogsbureaucratie. Dit document stamt uit het voorjaar van 1944, de late fase van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was de voedselvoorziening volledig gecentraliseerd en onderworpen aan de distributiepolitiek van de bezetter. Het "Bedrijfschap voor Visscherijproducten" was een overheidsorgaan dat toezicht hield op de productie en verdeling van vis.

De overgang in mei 1942, waar de brief naar verwijst, markeert het moment waarop de vrije handel nagenoeg volledig werd uitgeschakeld om de controle op de voedselstromen te maximaliseren. Dit diende zowel om de eigen bevolking (op rantsoen) te voeden als om goederen richting Duitsland te kunnen dirigeren. De brief geeft een zeldzaam inkijkje in de ambtelijke verantwoording van deze ingrijpende economische transformatie.