Krantenknipsel (verticale strook). Omstreeks oktober 1925 (gebaseerd op de tekstverwijzing naar "ochtendblad van 8 October jl." en de aanduiding "Wijlen Rudolf Steiner", die in maart 1925 overleed). (Tekst in de middelste kolom)

pagina’s op uit „koper”, de lijnen, die de boekdrukker wel gebruikt, en om nu vooral te laten zien dat het hier een „geconstrueerd”, een gemetseld ornament gold, wilde hij gaarne de „voegen”, de kiertjes daar tusschen, in den afdruk zien, zoo vertelde eens een drukker aan schrijver dezes. Hier werd de fout van het materiaal tot materiaal-karakteristiek verheven. En de drukker hielp soms een handje; hij maakte dan maar een krasje hier of daar, zoodat het scheen of het ééne stuk „koper” uit twee stukken met een naad bestond......

Om Morris in zijn streven naar waarde te schatten moet men teruggaan naar zijn tijd. Men moet hem niet bekijken in het kader van den onzen. Ornamentaal is zijn spraak ouderwetsch. De machine kunnen wij niet meer ontberen, haar ontloopen heeft geen zin. Maar de menschheid moet nog leeren, haar te gebruiken; op het oogenblik gebruikt de machine nog hààr. De mensch heeft zijn bezinning verloren toen de machine hem zeide: Kijk eens wat ik kan! Duizend, tienduizend maal zooveel als jij!

De door de machine voortgebrachte afgoden heeten Veel en Vlug. Maar het geluk kan men met de machine of haar afgoden niet maken. Morris heeft dat ingezien. Hij sprak het gulden woord, dat geen mensch goed genoeg is om meester over een ander mensch te zijn. De machine is dat nog minder. Maar de tijd, dat de mensch meester over de machine wordt, zal eerst kunnen aanbreken, als hij zijn eerbied voor de stof en haar behandeling leert omsmeden tot eerbied voor den geest.
*) I in ochtendblad van 8 October jl.

WETENSCHAP

TENTOONSTELLING TE DORNACH
Anthroposophische wetenschap en kunst.

Men schrijft ons:
In aansluiting aan de juist gehouden „Michaëli-Tagung” aan het Goetheanum te Dornach in Zwitserland is daar ook een tentoonstelling gehouden. De „Basler Nachrichten” heeft daarover o.m. het volgende geschreven:

„Het tentoongestelde biedt een breedomvattend overzicht eensdeels over het werk van de „Sektion für redende und musische Künste”, over de rijke literatuur van Rud. Steiner en van zijn leerlingen, onder wie slechts de namen van Albert Steffen, van Christian Morgenstern en van Martin Beheim-Schwarzbach hier genoemd mogen worden; het leidt dan verder naar de scheppingen der anthroposophische componisten en hun houding tegenover de moderne totaliteit. In een aparte ruimte wordt ook aan de beeldende kunst en de kunstnijverheid de noodige aandacht gewijd.

Ten slotte schenkt de tentoonstelling eveneens een blik op den Dornachschen wetenschappe-

(Onderschrift bij foto)
Wijlen Rudolf Steiner, grondlegger der anthroposophie. Het document bevat twee kernonderdelen onder de algemene noemer 'Wetenschap' en kunstbeschouwing.

1. Cultuurkritiek en William Morris: Het eerste deel reflecteert op de filosofie van William Morris (leider van de Arts-and-craftsbeweging). De auteur bespreekt de spanning tussen handwerk en machinale productie. Er wordt gepleit voor een terugkeer naar de "eerbied voor den geest" in plaats van de aanbidding van "Veel en Vlug" (massaproductie). Het technische detail over de koperen ornamenten dient als metafoor voor authenticiteit versus kunstmatige perfectie.
2. Antroposofie en Steiner: Het tweede deel is een verslag van een tentoonstelling in Dornach (het Goetheanum), naar aanleiding van de Michaëli-Tagung. Het artikel citeert de Basler Nachrichten en somt prominente namen binnen de beweging op, zoals Albert Steffen en Christian Morgenstern. De publicatie dateert van kort na het overlijden van Rudolf Steiner (1861-1925), getuige de term "Wijlen". Dit knipsel stamt uit een periode van grote spirituele en maatschappelijke heroriëntatie in Nederland tijdens het interbellum. Het Algemeen Handelsblad was een liberale kwaliteitskrant die veel ruimte bood aan culturele en wetenschappelijke verdieping.

De tekst illustreert hoe de ideeën van de Arts-and-craftsbeweging (Morris) en de antroposofie (Steiner) in die tijd hand in hand gingen in hun kritiek op de zielloze modernisering en mechanisering van de samenleving. De Michaëli-Tagung (rond 29 september) is een jaarlijks terugkerend hoogtepunt in de antroposofische kalender; de hier beschreven bijeenkomst van 1925 was de eerste na de dood van Steiner, wat de historische relevantie van dit verslag vergroot.