Afschrift van een officiële brief (Duitstalig met Nederlandstalige afsluiting).
Origineel
Afschrift van een officiële brief (Duitstalig met Nederlandstalige afsluiting). 4 juni 1942. Der Beauftragte des Reichskommissars für die Stadt Amsterdam (namens de Reichskommissar für die besetzten niederländischen Gebiete). Gewestelijk Arbeidsbureau Amsterdam, Afdeling Werkverruiming. [Stempel rechtsboven:] Afschrift.
Der Reichskommissar
für die besetzten niederländischen Gebiete
Der Beauftragte
für die Stadt Amsterdam
Amsterdam, 4.6.42
Museumplein 19.
An das
Gew. Arbeidsbureau Amsterdam
Afd. Werkverruiming
A m s t e r d a m
Galerij 15 - 26
Bezug: Ihr Schrb. v. 1.6.42 - 11245/5398 AB WvSZ J -
Auf Ihr Schrb. v.1.6.42 teile ich Ihnen mit, dass für Einzelreisende
Einzelanträge, für Sammeltransporte von Juden zu den Werkverruimungslagern
- listenmässig erstellt - Sammelanträge bei der Zentralstelle für jüdische
Auswanderung, Amsterdam, Adama van Scheltemaplein, einzureichen sind. Die
Genehmigungen sind von der Werkverruiming den Transportleitern auszuhändigen.
Im Auftrage:
w.g. Rodrego,
Referent für soziale Fragen.
Voor eensluidend afschrift,
De Directeur van het
Gewestelijk Arbeidsbureau
Amsterdam, Dit document is een ambtelijke instructie van het Duitse bestuur in Amsterdam aan het Nederlandse Gewestelijk Arbeidsbureau (GAB). De kern van de boodschap is de formalisering van de aanmeldingsprocedure voor het transport van Joden naar de zogenaamde 'werkverruimingskampen' (Joodse werkkampen in Nederland).
De brief stelt vast dat:
1. Individuele reizigers een individuele aanvraag nodig hebben.
2. Groepstransporten (Sammeltransporte) via verzamellijsten moeten worden aangemeld.
3. Alle aanvragen moeten worden ingediend bij de Zentralstelle für jüdische Auswanderung aan het Adama van Scheltemaplein (tegenwoordig de Gerrit van der Veenstraat).
4. Het GAB (afdeling Werkverruiming) verantwoordelijk is voor het overhandigen van de vergunningen (Genehmigungen) aan de transportleiders.
De toon is strikt zakelijk en bureaucratisch, wat kenmerkend is voor de wijze waarop de vervolging administratief werd ingebed in bestaande civiele structuren zoals de arbeidsbureaus. De datum van deze brief, 4 juni 1942, is cruciaal. Het bevindt zich op een kantelpunt in de geschiedenis van de Holocaust in Nederland.
- De Werkverruimingskampen: Sinds begin 1942 werden Joodse mannen op grote schaal tewerkgesteld in kampen in Noord- en Oost-Nederland (zoals kamp Westerbork voordat het een doorgangskamp werd, kamp Conrad, etc.). Officieel was dit 'werkverruiming', maar in de praktijk diende het om Joodse mannen te isoleren van hun families en hen onder controle te houden.
- De Zentralstelle für jüdische Auswanderung: Ondanks de misleidende naam (Centrale voor Joodse Emigratie) was dit nazi-orgaan onder leiding van de SS verantwoordelijk voor de registratie, beroving en uiteindelijke deportatie van de Joodse bevolking.
- De overgang naar deportatie: Slechts enkele weken na deze brief, in juli 1942, begonnen de grootschalige deportaties vanuit Nederland naar de vernietigingskampen in bezet Polen. De mannen in de werkkampen werden in oktober 1942 vrijwel allemaal naar Westerbork gedeporteerd en vandaaruit naar het Oosten.
- Rol van het GAB: Dit document illustreert de collaboratie van Nederlandse overheidsinstanties. Het Gewestelijk Arbeidsbureau fungeerde hier als een schakel in de logistieke keten die leidde tot de deportaties, door de administratie en vergunningen voor de transporten te faciliteren.