8 januari 1942 Joodsche Raad voor Amsterdam (ondertekend door A. Asscher en Prof. Dr. D. Cohen) JOODSCHE RAAD VOOR AMSTERDAM

Nieuwe Keizersgracht 58 Amsterdam, 8 Januari 1942
Tel. 55003 - 55136 - 54270

Afd. II.A.Z!

                           EEN LAATSTE WAARSCHUWING
                           ------------------------

Gij zijt door het Gemeentelijk Arbeidsbureau aangewezen om in een der Neder-
landsche werkkampen in Drente onder leiding van den Nederlandschen Rijksdienst
voor Werkverruiming te gaan arbeiden. Gij moet daartoe Zaterdagochtend per
trein vertrekken.

Wij geven U nogmaals voor het laatst den dringenden raad dit onvermijdelijke
bevel op te volgen. De allerernstigste maatregelen tegenover U zijn te duchten,
indien ge U aan dit bevel onttrekt.
Wij doen een herhaald beroep op U, en hebben daarbij Uw hoogste eigen belang
op het oog, op den vastgestelden tijd aanwezig te zijn.
Wij herhalen het gaat om den gewonen werkverruimingsarbeid in de gewone Neder-
landsche Arbeidskampen onder de gewone Nederlandsche leiding.

                                 Voorzitters van den Joodschen Raad

                                 A. Asscher
                                 Prof. Dr. D. Cohen *   **Vorm:** Een getypte brief op officieel briefpapier van de Joodsche Raad. De tekst bevat dreigende taal, versterkt door de onderstreepte titel "EEN LAATSTE WAARSCHUWING".

• Inhoud: De brief sommeert de ontvanger zich te melden voor tewerkstelling in werkkampen in Drenthe. Er wordt expliciet gewaarschuwd voor "allerernstigste maatregelen" bij niet-naleving. Opvallend is de nadruk op het feit dat het om "gewone" Nederlandse kampen en leiding zou gaan, bedoeld om de ontvanger gerust te stellen of tot medewerking te bewegen.
• Toon: De toon is dwingend, vaderlijk ("Uw hoogste eigen belang") maar tegelijkertijd dreigend. De Joodsche Raad fungeert hier als het doorgeefluik van de Duitse bezetter om de Joodse bevolking te mobiliseren. Dit document stamt uit een cruciale overgangsfase tijdens de Holocaust in Nederland. In januari 1942 begonnen de grootschalige oproepen voor Joodse mannen om te gaan werken in werkkampen binnen Nederland (zoals in Drenthe). Deze kampen stonden formeel onder de Rijksdienst voor de Werkverruiming.

De Joodsche Raad werd door de Duitse bezetter gedwongen om deze oproepen te versturen en de naleving ervan te bevorderen. De geruststellende woorden in de laatste alinea (over "gewone" kampen) waren misleidend; hoewel de kampen in Drenthe in deze fase nog niet direct vernietigingskampen waren, vormden ze een belangrijke stap in de isolatie en uiteindelijke deportatie van de Joodse bevolking. Later in 1942 werden de bewoners van deze kampen veelal direct gedeporteerd naar doorgangskamp Westerbork en van daaruit naar de vernietigingskampen in het Oosten.