Archiefdocument
Origineel
BIJLAGE A. (behoort bij beantwoording vraag 6)
a. b. Rond Amsterdam liggen de gemeenten:
| Diemen | 5.845 | inwoners | 1 Januari 1940; |
| Ouder-Amstel | 5.133 | " | " " " ; |
| Nieuwer-Amstel | 19.136 | " | " " " ; |
| Haarlemmermeer | 33.176 | " | " " " ; |
| Haarlemmerliede en Spaarnwoude | 3.417 | " | " " " ; |
| Landsmeer | 3.849 | " | " " " ; |
c. Van deze randgemeenten liggen de navolgende woonkernen tegen de Amsterdamsche grenzen aangebouwd 1):
| van Diemen: | geheel | 1290 | woningen; |
| van Ouder-Amstel: | Nieuw-Duivendrecht | 413 | " ; |
| van Nieuwer-Amstel: | Randwijk, Keizer Karelpark, enz. | 3281 | " ; |
| bebouwing Amsteldijk | 94 | " ; | |
| van Haarlemmermeer: | omgeving Schiphol | 481 | " ; |
| Badhoevedorp | 902 | " ; | |
| Zwanenburg | 1117 | " ; | |
| van Haarlemmerliede en Spaarnwoude: | Halfweg | ± 350 | " ; |
| van Landsmeer: | omgeving Stoombootpad | 336 | " . |
1) Van deze woonkernen is niet het aantal inwoners, doch slechts het aantal woningen bekend. Uit de omgeving van Schiphol en het in de buurt daarvan gelegen Badhoevedorp zijn in den loop der laatste maanden een groot aantal inwoners vertrokken. Dit document is een ambtelijke bijlage die de bevolkingsdruk en de fysieke uitbreiding van de agglomeratie Amsterdam in kaart brengt aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Het document valt uiteen in drie delen:
1. Gemeentelijke totalen (a.b.): Een overzicht van de bevolkingsomvang van de direct aan Amsterdam grenzende gemeenten per 1 januari 1940. Opvallend is de grootte van de Haarlemmermeer en Nieuwer-Amstel (het huidige Amstelveen).
2. Specifieke woonkernen (c): Hier wordt ingezoomd op de wijken die direct aan de Amsterdamse stadsgrenzen vastgebouwd zijn ("aangebouwd"). In plaats van inwoners worden hier woningaantallen genoemd, wat duidt op een focus op ruimtelijke ordening of huisvesting.
3. De voetnoot: Dit is historisch gezien het meest interessante onderdeel. De opmerking dat inwoners uit de omgeving van Schiphol en Badhoevedorp "vertrokken" zijn in de "laatste maanden" (eind 1939, begin 1940) is veelzeggend. De datum van het document (januari 1940) is cruciaal voor de interpretatie. Nederland was op dat moment gemobiliseerd vanwege de dreigende oorlog in Europa.
- Schiphol en de Mobilisatie: De voetnoot over het vertrek van inwoners bij Schiphol houdt direct verband met de oorlogsdreiging. Schiphol was een militair strategisch object (vliegkamp). Door de mobilisatie en de angst voor bombardementen op vliegvelden ontvluchtten burgers de gebieden direct rondom de luchthaven.
- Stedelijke Groei: Het document toont de "verstedelijking" van de randgemeenten. Veel van de genoemde gebieden, zoals Nieuw-Duivendrecht en de wijken in Nieuwer-Amstel (Randwijk), fungeerden toen al als overloopgebieden voor de groeiende Amsterdamse bevolking.
- Naamgeving: De gemeente Nieuwer-Amstel veranderde pas in 1964 haar naam naar Amstelveen. Haarlemmerliede en Spaarnwoude is in 2019 opgegaan in de gemeente Haarlemmermeer. Het Stoombootpad in Landsmeer verwijst naar de oude verbindingen via het water die voor de noordelijke randgemeenten van vitaal belang waren.