17 januari 1940 en 22 januari 1940 Regeling Aardappelhandel

Onderhoud met de Maine en Barends op 17 Jan. '40.
Uit het onderhoud bleek en zoo werd afgesproken:

1e. 75% van den omzet in aard. van marktkooplieden en venters is georganiseerd (dus lid) in de Fed. v. Kleinhandel. De rest 25% is ongeorganiseerd, of lid van Org. v. Marktkooplieden en Venters: beteekent dus weinig.

2e. Barends zal met Leegers spreken over alsnog samenwerking, waarbij B. hem zal meedeelen, dat per mud 2 ½ cent in een pot wordt gestopt om zwakke broeders zoo noodig te helpen resp. om uit te keeren na verloop van een jaar. De leden van Leegers en andere Org's, die alsnog meedoen aan de regeling tusschen Groot- en Kleinhandel, zullen evenals de leden van de Fed. v. Kleinhandel van deze pot mee profiteeren.

3e. M.i.v. heden (Wo. 17 Jan. '40) heeft de Regeering (de N.A.K.) de prijs voor de grossiers en dus ook voor de winkeliers verhoogd en wel met:
bonten en blauwen met 50 cent en de bintjes met 35 cent per 100 kg.
(bonten en blauwen n.l. met 35 cent per mud en de bintjes met 24 cent per mud).
De detailprijzen in de winkels worden niet verhoogd.

4e. De aard.regeling geldt voor A'dam, R'dam, den Haag, Utrecht, Alkmaar, Haarlem, Leiden en Gouda. In al deze plaatsen is Reg. opslag van aard. Grossiers in steden waar Reg. opslag is, mogen niet naar andere dergelijke steden verkoopen.

5e. Tot op vandaag (17 Jan.) hebben reeds 749 kleinhandelaren (de ongeorganiseerden inbegrepen) geteekend: dit is van de huidige marktbezoekers een zeer groot aantal.
De groote winkeliers hebben allen geteekend behalve Klijff en Lindeman.
De eenige A'damsche grossier, die niet mee doet, is Karreboom.

Med. Barends op 22 Jan. '40
1) Zaak met Leegers is in orde.
2) Aard. prijzen sedert vorige week met 2 x 50 cent verhoogd voor de winkeliers, min. prijzen zijn niet officieel verhoogd, maar de winkeliers zijn vrij en zullen dus wel boven de min. prijs gaan.
3) Barends is beducht over de voorraden in A'dam: de 70.000 H.L. nemen snel af.
4) Op Sorg. in A'dam nog 35000 H.L. Zeeuwsche; verbruik daarvan 12000 H.L., dus voorraad voor 3 weken (m.i.v. 22 Jan. '40). Weekverbruik aard. in A'dam 18 à 20.000 mud. Daarnaast groote consumptie van polderaard., "voor zover ze niet 'in hutten' boven de lucht zijn dicht", alleen j.l. zat. 1000 H.L. .. Prijs loopt sterk op: bij de boer absent.

--- Dit document biedt een fascinerend inkijkje in de Nederlandse economische sturing vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland.

• Organisatiegraad: Er is een duidelijke drang naar centralisatie en organisatie. 75% van de marktkooplui is reeds aangesloten bij de Federatie. Er wordt getracht ook de resterende splintergroepen (zoals die van 'Leegers') mee te krijgen in een solidariteitssysteem (de 'pot').
• Prijsbeheersing: De overheid (N.A.K.) grijpt in in de prijsstelling. Opvallend is dat de inkoopprijzen voor grossiers stijgen, maar dat de detailhandelsprijzen (voor de consument) bevroren blijven. Dit wijst op een poging om inflatie en onrust onder de bevolking te voorkomen, ten koste van de marges in de keten.
• Distributiebeperkingen: Er worden strikte geografische regels gesteld aan grossiers om de lokale markten stabiel te houden en 'leegloop' van voorraden naar andere steden te voorkomen.
• Schaarste en Logistiek: In het tweede deel (22 januari) slaat de toon om naar lichte zorg. De voorraden in Amsterdam dalen snel. De vermelding dat aardappelen 'in hutten' (bewaarplaatsen/kuilen) zitten die 'dicht' zijn vanwege het weer (vorst), duidt op logistieke problemen. Als het vriest, kunnen de kuilen niet geopend worden zonder de oogst te verliezen.

--- * Tijdsbeeld: Januari 1940 valt in de periode van de 'Schemeroorlog'. De mobilisatie is in volle gang en de Nederlandse regering bereidt zich voor op economische schaarste door middel van distributie- en prijsmaatregelen.
* Terminologie:
* Mud: Een oude inhoudsmaat. Voor aardappelen stond dit in die tijd vaak gelijk aan 70 kg of 100 liter.
* H.L.: Hectoliter (100 liter).
* Bonten, blauwen en bintjes: Populaire aardappelrassen uit die tijd.
* N.A.K.: De Nederlandse Algemene Keuringsdienst, die in oorlogstijd een grote rol speelde in de voedselvoorziening en kwaliteitsbewaking.
* Locatie: De focus ligt sterk op de Randstad (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht) en omliggende steden, wat de logistieke uitdaging van het voeden van de stedelijke bevolking onderstreept. H.L. Zeeuwsche