Verslag/Rapport van administratieve aard. 10 en 12 januari 1942. 4e mededeeling omtrent de opdracht tot tewerkstelling van een aantal Joodsche arbeiders op Zaterdag 10 Januari 1942.

Zaterdag 10 Januari 1942
- vervolg -

In de bespreking ten kantore van het Gewestelijk Arbeids-bureau op Zaterdag 10 Januari 1942 werd de verdere administratieve behandeling van de opdracht der bezettende autoriteiten tot plaatsing van een aantal Joodsche arbeiders in de werkverruiming als volgt geregeld.

Van de arbeiders, die reeds voor plaatsing werden opgeroepen en die om een of andere reden bedankten of wegbleven, zal een opgave worden verstrekt aan het G.A.B. Hier zal men de bezwaren onderzoeken en de gevallen opgeven aan den Rijksdienst voor de Werkverruiming in Den Haag. Voor de gesteunde arbeiders zal het Gem. Bureau voor Sociale Zaken eveneens de bezwaren onderzoeken en waar noodig, de ondersteuning stopzetten.

Aan hen, die niet tot de aangeschreven categorieën behooren, zal de Joodsche Raad op groote schaal een opwekking sturen zich bij het G.A.B. te doen inschrijven. Het G.A.B. zal deze ingeschrevenen naar de Joodsche keuringsartsen verwijzen, die de rapporten aan de afdeeling Werkverruiming zendt. Deze zorgt voor de verdere afwikkeling der plaatsing en behandelt de bezwaren op de bovenvermelde wijze.

Maandag, 12 Januari 1942

Voor dezen dag waren aan de Diamantbeurs opgeroepen :
± 200 staatlooze - voormalige Duitsche - Joden, die vanwege den Joodschen Raad ondersteuning ontvingen. Deze oproeping geschiedde met het formulier, dat als bijlage 10 hieraan is toegevoegd.
Voorts werden nog opgeroepen :
± 100 venters, terwijl verder verschenen
± 200 personen, die bij eerste oproeping verhinderd waren.

± 500 personen, waarvan er 378 verschenen.

Van deze 378 personen werden er 127 voorloopig niet aan het geneeskundig onderzoek onderworpen, omdat zij opgaven ander werk te hebben of opgaven wegens andere redenen niet voor plaatsing in aanmerking te komen. Deze bezwaren zullen door het G.A.B. worden onderzocht.

251 werden er gekeurd, waarvan er 171 werden afgekeurd en 80 voor plaatsing aangewezen.

Het Hoofd der afdeeling Werkverruiming van het Gem. Bureau voor Sociale Zaken bezocht dien dag den Rijksinspecteur voor de werkverruiming in Drenthe, teneinde eenige administratieve aangelegenheden te bespreken en bracht daarbij een bezoek aan de kampen Orvelte en Mantinge.

-Daarbij- Dit document illustreert de bureaucratische precisie waarmee de vervolging en tewerkstelling van Joden in Nederland werd georganiseerd. Opvallend is de verstrengeling van diverse instanties:
1. Gedwongen samenwerking: De Joodsche Raad wordt ingezet om mensen "op te wekken" zich te melden, terwijl het G.A.B. (een reguliere Nederlandse instantie) de administratieve uitvoering en controle op zich neemt.
2. Dwangmiddelen: Er wordt expliciet gedreigd met het stopzetten van sociale ondersteuning (uitkeringen) voor degenen die weigeren of niet verschijnen.
3. Medische selectie: Het verslag toont de resultaten van een keuringsronde in de Diamantbeurs in Amsterdam. Van de 251 gekeurden werden er 80 geschikt bevonden voor de "werkverruiming".
4. Cijfermatige benadering: De menselijke tragiek wordt gereduceerd tot statistieken van "staatlooze Joden", "venters" en "afgekeurden". Januari 1942 markeert een kantelpunt in de Jodenvervolging in Nederland. De bezetter begon op grote schaal Joodse mannen te isoleren door hen naar werkkampen in Noord- en Oost-Nederland te sturen onder het mom van de "Werkverruiming" (een werkgelegenheidsproject uit de crisisjaren dat door de nazi's werd misbruikt).

De genoemde kampen Orvelte en Mantinge in Drenthe waren typische voorbeelden van deze Joodse werkkampen. De mannen moesten daar zwaar lichamelijk werk verrichten, zoals het ontginnen van heidegrond. Hoewel deze kampen nog geen vernietigingskampen waren, dienden ze om de Joodse gemeenschap te ontwrichten en de mannen te concentreren. In oktober 1942 werden de meeste bewoners van deze werkkampen gedeporteerd naar kamp Westerbork en vandaaruit naar de vernietigingskampen in het Oosten. De Diamantbeurs in Amsterdam fungeerde in deze periode als een centraal verzamel- en keuringspunt. G.A.B. Hier