Ambtelijk advies / Interne memo. 23 juli 1940. Advies op No. 25/1124/1. U. 40.

Den Heer Inspecteur
i/h Marktwezen
alhier.

Naar aanleiding van bijgaand verzoek van
M. Speijer pl. v. 121 AE, diene het volgende:
De heer Speijer is een zeer onregelmatige plaats-
bezetter, die als regel langer wegbleef dan
marktreglement is.
Thans heeft hij sinds 13 Juli l.l. zijn plaats niet
bezet en zal de oorzaak wel zijn, dat er op heden
stagnatie bestaat in het toekennen van steun
of handgeld aan hem.
De markten, in dit geval de AE markt, zijn
met dusdanige vaste plaatshouders meer
geschaad dan gebaat.
M.i. zijn er dan ook geen termen aanwezig
om het verzoek in te willigen.

Amst. 23 Juli 40
[Handtekening, vermoedelijk H. Smorenberg] Dit document bevat een negatief ambtelijk advies betreffende een verzoek van marktkoopman M. Speijer. De inspectie stelt dat de man een "onregelmatige plaatsbezetter" is die zich niet aan het reglement houdt. Sinds 13 juli 1940 (ongeveer tien dagen voor de datum van dit schrijven) heeft hij zijn standplaats niet meer gebruikt.

De ambtenaar legt een direct verband tussen de afwezigheid van de koopman en financiële problemen; hij vermoedt dat de "stagnatie" in de uitbetaling van steun of handgeld de reden is voor het wegblijven. De toon van het advies is streng: men is van mening dat de markt (de "AE markt", waarschijnlijk de Albert Cuypmarkt) beter af is zonder dergelijke onbetrouwbare plaatshouders. Het advies luidt dan ook om het verzoek niet in te willigen. De datum van het document, 23 juli 1940, is cruciaal. Nederland was op dat moment net twee maanden bezet door nazi-Duitsland. De achternaam "Speijer" is een veelvoorkomende Joodse naam in het Amsterdam van die tijd. Hoewel de grote uitsluiting van Joden op de markten pas later in de oorlog (1941) formeel werd vastgelegd, bevonden Joodse ondernemers en marktkooplui zich direct na de inval al in een precaire positie.

De genoemde "stagnatie in het toekennen van steun" kan wijzen op de economische en bureaucratische chaos die de bezetting teweegbracht, of op de eerste (nog informele) belemmeringen voor Joodse burgers om aanspraak te maken op sociale voorzieningen. De "AE markt" is zeer waarschijnlijk een afkorting voor de Albert Cuypmarkt, het hart van de handel in de Amsterdamse Pijp, waar veel Joodse kooplui hun nering hadden. Dit document illustreert hoe ambtelijke starheid en veranderende politieke omstandigheden het levensonderhoud van individuen direct konden beïnvloeden. H. Smorenberg M. Speijer Speijer is (De heer) Marktwezen